Tørkesommar

(men ikkje ørken)

Foto: Gorm Kallestad/NTB scanpix

Tørka har hatt mange fasar. Dette i artikkelen er mest om dei tidlege fasane, da eg observerte ein del ting midt i juli. Vel. I byrjinga vatna vi f.eks plena annankvar kveld etter gjeldande regel. Deretter forsvann likevel mesteparten av det grøne graset bortsett frå det grøne friske på skuggesida av huset. Dette graset greier seg og lever kanskje på doggen som fell om natta (og ikkje sola tar).

Hald fram å lesa Tørkesommar

Harrykongane

Kjære nære lesar,

Eg lovte deg usminka rapport om ekte harrytur. Men med pc-maskina mi fekk eg dessverre tekniske vanskar, og eg budde meg på å skrive til deg med penn, rett og slett; men så var da iallfall epost-fila mi i stand, slik at eg forsto at eg kunne sende fiktivt eit brev til meg sjølv og ta utskrift frå fila “sendt” og leggje i konvolutt på post-i-butikk til deg (som aldri bruker epost).

Foto: Telemarksavisa i mars dette året.
Hald fram å lesa Harrykongane

Folkedikt som juledikt?

Ha god jul i London
Foto: LUKE MACGREGOR/REUTERS

Eg som administerer ein diktnettstad, møter kvar desember – og faktisk alt midt i november – ein ovstor etterspurnad etter juledikt. Søkeorda på ”juledikt” slår tidleg ut alle andre diktbehov og diktønsker på nettet. Og eigentleg finst det vel få uttalte svar på dette – utanom velbrukte gamle julesongar og julesalmar… 

Hald fram å lesa Folkedikt som juledikt?

Vi hugsar han og henne

Mange snakkar om John Lennon no. Det nærmar seg desemberdagen da han blei skoten for tretti år sidan. Eg hadde ein kjærast som var forelska i John Lennon, nesten alle yngre og unge jenter på 1960-talet var forelska i Lennon; han peikte seg ut i Beatles. Sjalu eller ikkje, så forsto eg dei.

Hald fram å lesa Vi hugsar han og henne

Nytt om tekst og musikk

Foto av denne pedagogen er tatt av: Dinamo Story

Minus og pluss. Medan litteraturkritikk av kriminal blir etterlyst og norsk musikkjournalistikk blir hudfletta, så har vi iallfall Ravis lange programserie på Nrk-fjernsynet om ymse ”landeplagar” i landet. Denne serien er god litteratur- og musikkritikk. Ein landeplage er ein låt som har halde seg iallfall gjennom eit par tiår med stadig jamn speling, slik at folk stadig blir mint om melodi og tekst. Og Ravis programserie, som starta i 2007 og går i reprisesending no, den held seg også godt.

Ravi går gjennom dei ulike låtane på same vis. No sist veke var det When Susannah cries som blei studert, før det var Halfdan Sivertsens ”Ingen er så god som du da”. Og i går så kom Har en drøm med Jørn Hoel. Slik byrjar Espen Linds When Susannah cries:

When Susannah cries
She cries a rainstorm
She cries a river
She cries a hole in the ground
She cries for love
She cries a sad song
She cries a shiver
Sometimes she cries for me too

Dette er da refrenget. Sidan kjem sjølve soga i songen, som også Ravi festar seg mykje ved i programmet. Ravis døypenamn er forresten Ivar Christian Johansen.

Programma har dei same ingrediensane kvar gong: Eit forfattarpanel på fire (dei same kvar gong) uttaler seg om tekst, medfölande eller kritisk. Om musikken uttaler ein multikulturell trekkspelar seg, Stian Carstensen , medan pianisten og komponisten og pedagogen Wolfgang Plagge tar seg dyktig av musikalske motiv, attkjennande keltiske motiv og alle andre motiv og stilartpåverknader. Ingrid Bjørnov er mest seg sjølv i programmet. Sterk biletdekning og sekvensar med undervisning følgjer med, i går blei synkope forklart og demonstrert av Ravi. Som alle folkeopplysarar og gode pedagogar gjer Ravi humoristiske dramatiseringar på eigen skapte basis, Ravi rår over ein god porsjon humor og dramatisk evne frå sin kunstnarlege praksis.

Låtskrivaren sjølv blir også alltid intervjua. Blant anna ser Espen Lind på seg sjølv meir som låtskrivar enn som artist, sjølv om andre ser det annleis. Får vi vite her. Han leverer låtar til internasjonale musikkstjerner. Dette er velkjend.

Slik held Espen Linds ”landeplage” frå gjennombrotet i 1997 fram:

 
And I say I'll never hurt her
But she knows it isn't true
'Cause although I never told her
I think she knows bout me and you
Now she cries with silent tension
This can't be right
And the downtown special cries along
'Cause I'm leaving tonight

When Susannah cries
She cries a rainstorm
She cries a river
She cries a hole in the ground
She cries for love
She cries a sad song
She cries a shiver
Sometimes she cries for me too

Now I slip the night around her
And I hope she'll be okay
I just pray someone will find her
And guide her along her way
'Cause I'm leaving on the one am
By soon I'm out of sight
But she'll always be my baby
Though I'm leaving tonight

Every night I hear her
Talking in her sleep
She says you know I'll always be there
And I feel like such a creep
Please take back the love she gave to me
And in time her grief may pass
Just tell her that I loved her
Now it's all she has

When Susannah cries...
 

Ja, korfor Susannah-landeplage her? Rimeleg å tru at det er det solide refrenget og temaet broten/bråsviken kjærleik som gjer suksessen her, saman med ein dyktig musikalsk komposisjon. Byggesteinane er ikkje berre keltiske motiv men også lån frå kjende amerikanske folksongtradisjonar. Og ikkje reint få utvikla populære versjonar fanst og finst av den amerikanske folkesongen Oh Susanna (Stephen Foster, 1848). Det er mi analyse av Espen Linds røter i When Susannah cries. (Dessutan er den vakre «Susanna i badet» motiv i talrike målarstykke opp gjennom soga.)

Oh Susanna lyder da slik i ein versjon (henta på nettet):

 
I come from Alabama
With my banjo on my knee
I'm going to Louisiana,
My true love for to see

It rained all night
The day I left
The weather it was dry
The sun so hot,
I froze to death
Susanna, don't you cry

Oh, Susanna,
Oh don't you cry for me
For I come from Alabama
With my banjo on my knee

I had a dream the other night
When everything was still
I thought I saw Susanna
A-coming down the hill

The buckwheat cake
Was in her mouth
The tear was
In her eye
Says I, I'm coming from the south
Susanna, don't you cry

Oh, Susanna,
Oh don't you cry for me
For I come from Alabama
With my banjo on my knee

Espen Lind og mange av oss har eit forhold til denne songen som er heilt frå 1848. Og mange av oss har fått eit forhold til Espen Lind sin nyare låt frå 1997. Det har Landeplage overtydd om.

Nrks og Ravis programserie Landeplage har eit mediefiksert tema og nyttar enkelte mediefjes til ekspertar når det gjeld tekstkommentarar. Men dette er slett ikkje betalt lanseringsjournalistikk, rask bijournalistikk. Landeplage er eit kvalitetsprogram, og programserien gir både innsyn og forstand. Er han ikkje gjeven ut på video, så bør han komme dit.

framtidsfølelser i barcelona

eller: hva vil skje med poesien når mange av de unge poetene har brukt en vesentlig del av livet på avanserte dataspill? 

av ottar ormstad

ottar ormstad seier:

«neste festival blir i 2011 i buffalo, new york, like ved niagarafossen.   da håper jeg deltakerne fra norden må telles på mer enn én hånd!»
Hald fram å lesa framtidsfølelser i barcelona

Diktafon, nytt diktprogram i Nrk

Mona Vetrhus er progamleiaren her.

Nrk er på lufta igjen med diktprogram, eit godt halvår etter at programposten Poesitid blei gravlagt under protestar frå ei rekkje aktive poetar og m.a denne nettstaden.

Nrk er på lufta igjen. Sidan sendetida er tidleg ein søndag morgon, prøver vi oss på andre rådgjerder, og vi tar data i bruk. Ja, hei – no trykte eg på podkast og vidare på bindersen, da var det greit! Programmet Diktafon var verkeleg fint, tykte eg. Mona Vetrhus er programleiar.

Vi er på slutten av august 2009. I det nye programopplegget rundt poesi på Nrk utnyttar Mona Vetrhus den journalistiske tamen sin, og det kler tema rundt lyrikkinteresse og lyrikkpraksis. Vetrhus intervjuar somme tilfeldige møtande om det skulle vere eit dikt som har gjort spesielt inntrykk på dei. Og ho intervjuar vidare mormora si om det same, og der blir Nordahl Griegs De beste plukka ut. Mormora knyttar diktet til eigne opplevingar, og etterpå får vi høyre diktet bli lese ujålete og rett fram. Av kven fekk eg ikkje med meg. Aldri høyrt diktet bli lese så godt før. Og dette tyder at samanhengen eit dikt blir lese i, er viktig.

Deretter introduserer Mona Vetrhus ønsket sitt om å motta innspel frå radiobrukarane. Og kjærleiksdikt er eit spesielt ønske i første omgang, forsto vi. Altså eit tema! Og tema i dikt skal vi ikkje kimse av, meiner eg. (Tema i samband med dikt har elles fått eit oppsving fleire gonger dei seinare åra.) Det nye med programposten Diktafon – i høve til Ønskediktet og til Poesitid – er at det blir spurt etter tilhøyrarane sine eigen-produserte dikt, sine eigenproduserte dikt via sms…    

Deretter går progamleiaren over til å snakke med den yngre etablerte poeten Nils-Øivind Haagensen…

Pr dato har det vori sendt eitt Diktafon til, etter debuten 21/8. Tilhøyrardikt blei referert der (altså 28/8). Men før tilhøyrardiktet så hadde programmet sanka saman tre kjende dikt med kjærleik så absolutt komande inn i diktet. Og programleiaren hadde fått ein jury på tre til å vurdere og prate om desse dikta. Kva var det beste kjærleiksdiktet? det var malen for undersøkinga. 1) Tone Hødnebøs dikt med referansar til «den eneste elskede». 2) Ceilie Løveids erotiske dikt Rug. 3) Arild Nyquists kjende dikt om vanskeleg tilhøve mellom foreldra hans.

Først festa jurymedlemmane seg med kvart sitt dikt av dei tre nemnde ovafor. Og konkurransen tyktest umogleg. Men Nyquists familiesaga vann til slutt fram i juryen av ulike vektige grunnar. Og etter mi meining var dette diktet meir tematisk , meir av eit kjærleiksdikt, enn dei to andre dikta…

Ja, det var plukka ut tre dikt til ein konkurranse om ”beste kjærleiksdikt”, ein konkurranse som ein jury på tre personar skulle avgjere resultatet av. Desse dikta var så: 1) Tone Hødnebøs dikt med repetisjon av ”den eneste elskede”, dette var eit suverent dikt om kjærleikssorg og stor forskjell på forhold. 2) Cecilie Løveids Rug, eit strålande dikt om erotikk og einsemd. 3) Arild Nyquists kjende dikt om tilhøvet mellom foreldra hans: Fattern elska rødvin…

Og det var dette siste diktet som til slutt vann fram i juryen. Nyquists dikt er kanskje ikkje opphavleg meint som eit kjærleiksdikt, men er likevel aller mest kjærleiksdikt av dei tre, etter mi meining, som sagt. Ofte blir Arild Nyquists dikt noko anna enn det diktet startar som – eller er meint som frå starten… Eg trur at dette er ein styrke ved dikt, noko heldig ved kunst som metode. Undersøkjande.

Seinare i program 2 så kom Nils-Øivind Haagensen tilbake til Nrk med eit slangande stort nyskrive muntleg dikt for Diktafon, dette byrja som eit kjærleiksdikt, men kanskje blei ikkje kjærleiksdikt til slutt…

Dei to hittil produserte Diktafon-programma har ein del sams med Hans Olav Brenners Bokprogrammet på Nrk-TV1. Eg tenkte på det da eg såg dette programmet på fredag: ”Tror du på helvetet?”, med bl.a forfattarane Margaret Skjelbred og den religiøst truande andre forfattaren med bok om Sigvart Dagsland. Og der var også mor til Skjelbred med, med si heilt kompromisslause kristne tru. Det var vel noko likt mellom den journalistiske tilnærminga i Diktafon og i TVs Bokprogrammet, dvs bruken av ulike intervjumåtar. 

Diktafon satsar i tillegg på aktive tilhøyrarar, på det aktive momentet som ligg i kåring av dikt m.m. Og her er så min «reprise» på Arild Nyquists dikt. Kva meiner du som les dette? kan vi snakke om kjærleik på fleire plan og kjærleik på fleire plan i familien.

 
Fatteren elska rødvin...

Fattern elska Mozart
og muttern Rolling Stones
fattern elska plukkfisk
og muttern vannmelon.

Fattern elska rødvin
og muttern akevitt
fattern elska system
og muttern rot og dritt

Ofte var det leven
og ofte var det bråk
og muttern sa til fattern
finn deg en annen kåk.

Ja, ofte var det leven
og ofte gikk det vilt
og fattern sa til muttern
i morra blir vi skilt.

Så dro de fra hverandre
en vakker dag i mai
og skiltes utpå trappa
og sa bay bay bay bay.

Men fattern elska muttern
og muttern fattern min
så de snudde neri porten
med hvert sitt snåle grin.

Nå bor de hos hverandre
i samme jævla kåk
og fattern elsker rødgrøt
og det blir ofte bråk.

Ja, nå bor de hos hverandre
i samme jævla kåk
og muttern elsker Beatles
og ofte blir det bråk.

Men fattern elsker muttern
og muttern fattern min
så de rusler gjennom livet
med akevitt og vin.
 

Konklusjon: Diktafon er eit godt program. Nrk har tatt seg saman… Poeten Arild Nyquist toler dagens lys. La vi forresten merke til kjønnsrollene i kjærleiksdiktet hans? Til dømes.

Eit pre for programposten Diktafon er at litteraturen blir lese og høyrd, musikk blir høyrd. Ny litteratur blir produsert. Folk blir spurde og svarer. Her er også både diskusjon og vurdering, dette er bra for litteraturen. Publikum kan høyre programma på vanleg radio eller på podkast (bruk ein «binders»).

Ps 11/9-09

Det tredje programmet i serien tok opp dikt med tema død, blant andre I går på stranda av  Sissel Solbjørg Bjugn . I eit enkelt og godt intervju med Mona Vetrhus tok Øyvind Rimbereid føre seg boka Ars moriendi (skrive av Georg Johannesen). Neste Diktafon-program, på søndag, tar opp havdikt.

Ps 7/1-10

Så laurdag 2.januar var det premiere på laurdagsprogram for Diktafon, kl 15.40 på P2. Ny og finare sendetid altså. Temaet denne gongen var dikt om sex, til ære for laurdagspremieren. Slik som her er NRKs eigen reportasje .   

Collage collage

 Kuiper ligg ute i graset. Sakser
Foto: Irene Larsen

Er det sagt så mykje om det: Collage collage i tidsskrift = saks + saks – ? Vi snakkar om litteraturtidsskriftet Kuiper 1-2/2008, som er fylt med ordcollage, men på ei “full” (om lita) biletflate, og kanskje med innskrudde fotoelement – .

Hald fram å lesa Collage collage

sekstitallsfølelser i barcelona

mitt møte med brossa-museet, med clemente padin og med poesikabareten 2008

ottar ormstad (tekst og foto)

 joan brossa: «hyllest til boka»

i månedsskiftet jan/feb var jeg invitert av clemente padin til å komme på åpningen av hans utstilling av konkret poesi på brossa-stiftelsens nye museum i barcelona.   i spania har den konkrete og visuelle poesien stått langt sterkere enn vi er vant til i norden, spesielt i norge.   en viktig grunn til dette har vært innsatsen til joan brossa (1919-1998), som var catalonias store sønn på området.   tydeligvis med stor støtte har man dannet en stiftelse som står bak et lite, men flott museum i carrer de provença 318, et stykke ovenfor plaza de catalunya og la rambla, selve turistmagneten.  

Hald fram å lesa sekstitallsfølelser i barcelona

Ord i det offentlege?

ordlydar i lufta, med ei fangedrakt

Dette skal handle om tekst og skrivne ord. Dette skal handle mest om diktarord. I prinsippet ser eg klårt tre skilde sektorar for tekst og skrivne ord. Det er – stort sett – akademia, marknadsmedia og til slutt slikt som Wikipedia. Sagt på annan måte: For dei innvigde, marknadsføring for massen, og felleseige… Det offentlege er – for meg – splitta i desse sektorane for ord, sjølv om det også finst overgangar mellom sektorane.

Den akademiske sektoren er tradisjonelt lukka, kan vere for lukka. Her har dei avgrensa innvigde ein sjanse til å vere lærde og kanskje gå i djupna, men det er også nærliggjande for mange innvigde å mure seg inne i isolasjon og sneversyn eller satse på det altfor velprøvde og sikre. Tragisk døme på akademisk kollaps er Holbergs figur Erasmus Montanus.

Det beste dømet på marknadsmedia i litteraturen er alle diktar-jubilea, som kjem når det er gått 100 år eller 200 år etter fødselen til diktaren. Ved eit slikt marknadsaktig jubileumshøve kjem det ut biografiar, og det kjem ut nye bokseriar – dette eller hint som får fart på eit elles skrantande boksal.

Lokale Diktets Venner, som held til i Skien (og som eg er medlem av), har ofte fine arrangement rundt slike skiftande jubileum: Dei aktuelle arrangementa før denne jula illustrerer det offentlege sitt spelerom, tykkjer eg:

Novembermøte om Halldis Moren Vesaas, som ville blitt 100 år i år. Ingrediensar er ein flunkande biografi og populære dikt som Ord over grind om att, no i musikalsk innpakning.
.
Desembermøte om Johan Sebastian Welhaven, 200 år sidan fødselen hans; og flunkande biografi. Dertil dette greie temaet på møtet: Herman Wildenvey; det er akkurat 100 år sidan Wildenvey pangdebuterte med Nyinger.

Kven skriv så desse biografiane da? Journalistar og folk som sit inne med kjeldetilfang. Historikaren Anne-Lise Seip dreg vekslar på kunnskapane sine om noregssoga for epoken da Welhaven var verksam litterært, og Seip går påpasseleg gjennom og utnyttar breva som Welhaven skifta mellom seg og tre nære kvinner i livet hans. Dette var Camillia Collett, dette var Ida Kjerulf, og dette var ho som han seinare blei gift med… Journalisten og forfattaren Olav Vesaas dreg vekslar på kjeldetilfanget han sit inne med som eldste barn av Halldis Moren Vesaas.

Vel. Eg nemnde dei tre sektorane: Akademia, marknadsmedia og felleseige (t.d Wikipedia). Ja, det er rett at desse sektorane samarbeider på eit vis. Eg møter no i haust søkarar på nettet som søker etter kunnskap om Welhaven og landar på nettstaden min, på artikkel om Wergeland og Welhaven , etter at desse søkarane i lang tid først og fremst – kanskje einast – har vore ute etter kunnskap om Wergeland. Dette demonstrerer ulike søkeord på teljeappratet som eg har til nettet… Kommande år er det så gått to hundre år sidan Henrik Wergeland blei fødd, og da kjem han dundrande «tilbake», i kva form?

Ei rekkje diktarar til får sin biografi for tida: Rolf Jacobsen (hundre år sidan han blei fødd) – Per Sivle – Olav Duun – Arvid Hanssen – nemnd i fleng. Eg har ikkje hatt så mykje stoff om forfattaren Arvid Hanssen på nettstaden hittil, men i det siste har det skjedd ein dramatisk auke i nettsøk som ender på dette stoffet mitt, etter at sonen til Arvid Hanssen i år har skrivi biografi om faren . Det ligg ei stor interesse latent for Arvid Hanssen, vil eg tru, han er blant anna eit viktig symbol for landsdelen Nordnoreg. 

Konseptpoeten Kenneth Goldsmith hevdar at samfunnet flyt over av tekst, slik at vi har meir enn nok av det. Han har eit poeng. Og ord er ikkje alt ! Eg ser at det ynglar av ord i akademia, sjølv om det er like lett å få auge på holrom… Det er iallfall tilstrekkelege ord i marknadsmedia, ikkje minst i USA. Bevare meg vel. Men framleis er det langt ifrå nok tekst på nettet og wikipedia, på alt dette hittil udefinerbare, som eg etter at internett er blitt meir tilgjengeleg for dei mange, valde å kalle for felleseige

Kontroll: I dagleglivet opplever eg – personleg – slett ikkje eit overforbruk av ord, det måtte i så fall vere mett oppleving av lettkjøpte ønskemål i kommunale politiske papir. Vel. Vi improviserer eit kort dikt: Mange ord fell i god jord. Når det så gjeld nye dikt i dag: Poetar som vil lodde djupt, irekna meg sjølv, må iallfall passe seg godt for tynne snøre som kan ryke.