Baudelaire

Eit typisk klassisk Parismotiv? Jo. Her henta frå Paris, 1950, photo by Mark Kauffman.

Det er ikkje alle omsetjingar og omdiktingar til norsk som er norsk, som blir norsk. Og det er synd. Charles Baudelaire skreiv boka Det ondes blomster (på norsk) første gong i 1857. Boka blei kanskje den mest vidgjetne diktboka i verdslitteraturen etter bibelen. Vi opnar da diktversjonen som vi valde frå 2011, gjort på norsk av Kjell Nilsen, og les frå børjan i – franske – Les Fleurs du mal:

Hald fram å lesa Baudelaire

Som eit slag

Den norske handelsflåten i si siste stordomstid, ved M/S Angeline av Harstad i 1960-åra.

Nokre menneske kjem til skjels år og alder og ber preg av det. Kanskje har dei både vore til sjøs og i industrien med både hendene og lungene sine. Her tenkjer eg eksempelvis på Per Jonassen og formuleringane hans. Dette kallar eg dikt om levd liv, det som Per Jonassen skildrar med Alt som ikke finns. Han er heller ikkje, som sagt før på denne nettstaden, nokon novise i kunsten å forme ord til dikt.

Her er først eksemplet LÆREDIKT under (dette er eit godt stykke ute i boka):

Du kan studere en øse vann
og kalle det sannheten om havet
men lykke er det ikke



Du kan drikke deg full
og være lykkelig en dag
gifter du deg kan lykken vare to dager



men den kloke råder sin sønn:
Bli gartnersvenn og vær lykkelig
alle dine dager



og sier til den det går ille:
Det er den første natta i galgen
som er den verste

Men Jonassen kan også berette. Og han kan til og med snakke med eit mykje mildare tonefall. Her er diktet tre sider seinare, med tittelen FOTNOTER:

En strandsittersønn stjal ei sjekte
og rodde ut vågen
Der slutter historien som et nålestikk
men fordi dette ikke er en kongesaga
vil jeg vite om han kom til Bergen



og om ferden gikk videre
til København eller Madeira
med en slupp eller barkentiner
Ble han bryggeslusk eller vertshusholder
Havnet han i jern eller på havets bunn



Hans dåd ble to linjer i tingprotokollen
hans dager saltkorn som smeltet
Var det ingen som hørte han si
god morgen og god natt
og la det fram til hans forsvar

Alt som ikke fins består av uvanleg gode sjølvstendige delar. Og likevel er fellespreget det sterkaste ved boka. Dette er ei bok om menneskeleg kontakt på tvers, liksom det skulle vere eit framhald av Bibelen si soge om den barmhjertige mannen frå Samaria eller liknande læremessige oppsummeringar. Alle som har opplevd sosiale katastrofar ein eller annan gong – og det har dei aller fleste gjort – får med seg noko med Jonassen sine dikt.

Poeten Bjørn Aamodt er nett avliden og borte som aktiv deltakande, men vi har Per Jonassen blant oss. Du som elskar Brecht, du vil like det Jonassen skriv. Du som elskar Kolbein Falkeid med strøymande mange bilete frå sjølivet, vil også like Jonassen. Slik kunne eg halde på med å ramse opp gode poetar i samband med Per Jonassen.  

Diktet på neste side, etter det siterte FOTNOTER, les eg som eit ømt og nært kjærleiksdikt; også eit dikt som dette rommar altså Alt som ikke fins. Her er det, diktet HUN SOM ROR:

Når kveldsnyhetene dør ut
og lyset er som fløyel
legger vi ut
på det svarte vannet
og under stupbratte fjell
lar jeg agnet synke
med et håp om napp og lykke
når jeg ser hvor fint og forsiktig
dråpene slipper årebladet

I neste no, det følgjande diktet (side 41), vider det heile seg ut igjen, med all samfunns- og livsfilosofien igjen. Nei, alt dette kan eg berre be folk kaste seg over rett og slett. Når du har lese ein god del, vil du kanskje prøve avslutningsdiktet, som er titteldikt (samt baksidedikt), om att! Gratulerer til forfattar og forlag.

Er det rare best?

Den sovjetrussiske poeten Velimir Khlebnikov er komen ut på norsk.

Hos komponisten Beethoven bryt ein tyrkisk marsj brått rett inn i bygningskroppen i det opphøgde monumentale  symfoniske orkesterverket – .

Hos Beethoven bryt menneskerøysta skarpt inn i alt det omfattande instrumental-musikalske, og dette skjer på slutten av den siste (og niande) symfonien hans. På si tid var denne innblandinga spesielt ny og rar. Men Beethoven var på den tida ein godkjent kunstnar med ivrige tilhengjarskarar.

Hald fram å lesa Er det rare best?

1960-åra fyller 70 år

(Til Eldrid Lunden) 

Eldrid Lunden starta det praktiske med forfattarutdanning i Noreg.

Det er 1960-åra som fyller 70 år. Upresist å seie det, kanskje, når menneske fyller år. Men eg skal forklåre kva eg meiner. Enkelte årtider er meir av tidsskiljer enn andre, men dei består sjølvsagt av menneske som er prega av og har prega si tid, i dette tilfelle snakkar vi om menneske som blei medvitne og aktive med idéar i 1960-åra.

Hald fram å lesa 1960-åra fyller 70 år

Conrad Nicolai Schwach 9/9

Og her er haustsong av Conrad Nicolai Schwach på sin plass

Til Diktets Venner kjem Arild Stubhaug med foredrag om den norske diktaren Conrad Nicolai Schwach, ein svært interessant figur. Skien og Telemark har noko å gle seg til. Noko av det kjende ved han er songen som fungerte som norsk nasjonalsong før nasjonalromantikken og før Bjørnsons Ja, vi elsker, nemleg songen Mens Nordhavet bruser. Schwach sin song byrjar som Bjørnsons med havet og kyststranda. Dannebrog er namnet på det danske flagget, og Danmark var Noreg i union med som juniorpartnar fram til året 1814. I 1814 var Schwach 11 år, men han blei snart ei leiande diktarleg kraft i Noreg. Teksten under er modernisert i ortografien.

Hald fram å lesa Conrad Nicolai Schwach 9/9

Bjørnson igjen

den yngre Bjørnstjerne Bjørnson 

Eit nytt år går og eit nytt år kjem. I fjor blei det feira for Edvard Munch eit hundreårsjubileum på grunn av at Munch i 1909 no vende heim frå utlandet og slo seg ned i Noreg, nærmare bestemt Kragerø, og dermed innleidde ein ny fase i kunsten sin, som romma nye monumentale verk og samtidig nærare kontakt med det norske livet. Aula-dekorasjonane (sola) er det mest kjende som blei til.

Hald fram å lesa Bjørnson igjen

Multikunstnarar

kjend multikunstnar: Jenny Hval

*Om Jenny Hval på Audiatur, om Kristopher Skau – ja – og Oddvar Thorsheim.

Enkelte får merkelappen multikunstnar på seg. Kva er ein multikunstnar? Frå naturen si side er vi alle multikunstnarar som kan alt. Iallfall verkar det slik når ein ser og høyrer born og kva dei får gjort med å skape og uttrykke. Men seinare kjem så dette yrket til, iallfall for oss vaksne, med tunge strategiske val å ta.

Hald fram å lesa Multikunstnarar

Romanar OG barnevers?

– ein allsidig forfattar: Knut Nærum Scanpix

Forfattaren Knut Nærum var nyleg på vårt lokale bibliotek og las frå verka sine, for 180 tilhøyrarar. Han har jo desse mediakritiske første verka sine med til dømes parodi på norsk litteratursoge. Og han har nyskodde oppfølgjarar av André Bjerke sine kriminalromanar. Han har òg fersk barnebok med vers der det går ille med SLEMME BARN, sterkt inspirert av ein såpass mykje eldre oppfostrings-litteratur som Margrethe Munthes. Eigentleg er dette frå Nærum ganske velgjerande litterært:

Hald fram å lesa Romanar OG barnevers?

Feminisme tidleg

Ein av dei første,
Marie Takvam.
Foto: Karina Jensen/SCANPIX

Kvinnesaka kom først; seinare kom feminismen til Noreg. Ein av dei første nyfeministane her var vel Marie Takvam, som nett no er død, 81 år gammal. Marie Takvam var fin lyrikar. Diktet Ei kvinne gav ho ut i 1962, dette var ti år etter debuten hennar som forfattar og om lag på den tida som Marilyn Monroe blei funnen død, og det var eit år føre John F. Kennedy blei skoten og føre Beatles sin enkle Love me do slo gjennom. Diktet Ei kvinne blei gitt ut ti år før både Kvinnefronten og Nyfeministane blei starta og stormen var i gang om politisk vinnande feminisme, ein prosess som sidan har gått vidare til denne dag, når så mange slags menneske i grunnen reknar seg som feministar.

Hald fram å lesa Feminisme tidleg

Gabriela Mistral og César Vallejo

Gabriela Mistral 1889–1957

Latinamerika har ei rik kjelde av moderne poetar. Ein av dei utanlandske poetane som blei omsette til norsk i 2007, var Gabriela Mistral, chilenar. Ho fekk ein fortent nobelpris i 1945. Omsetjaren av Gabriela Mistrals «dikt i utval», Tove Bakke, tykkjer i utgangspunktet at dikta hennar er vanskelege å skape om til norsk. Men elles er Mistral lenge kjend over heile Latinamerika som folkeopplysar og forfattar av voggesongar og dikt for born. Ho er bl.a på pengesetlane. Diktutvalet heiter Alle skulle bli dronning. Og her er da vald ut av meg Yo no tengo soledad, som på norsk lyder: Veit ikkje kva einsemd er

Hald fram å lesa Gabriela Mistral og César Vallejo