Baudelaire

Eit typisk klassisk Parismotiv? Jo. Her henta frå Paris, 1950, photo by Mark Kauffman.

Det er ikkje alle omsetjingar og omdiktingar til norsk som er norsk, som blir norsk. Og det er synd. Charles Baudelaire skreiv boka Det ondes blomster (= norsk) første gong i 1857. Denne boka blei kanskje den mest vidgjetne diktboka i verdslitteraturen – etter bibelen. Vi opnar da diktversjonen som vi valde frå 2011, gjort på norsk av Kjell Nilsen, og les frå børjan i – franske – Les Fleurs du mal:

Hald fram å lesa Baudelaire

Ville markene då eksplodere?

Ei afrikansk stemme som vil vere fredskapar, skreiv diktet under. Føre Rwanda-massakren i 1994, blir det opplyst. Og er dette diktet ikkje framleis aktuelt for verda vi lever i?

SKOTVEKSLING OVER MARKENE




Så du trur dette er borgarkrig?
Har leoparden to halar?
Dette er Afrika sin verdskrig:
Granatar frå Russland.
Stridsvogner frå Storbritannia.
Gevær frå Sør-Afrika.
Jagarfly frå Frankrike.
Rakettar frå USA.
Strategi frå Kina. 
Kjemikaliar frå uvisst hald.
Kunne det blitt krig utan dette våpenstellet?
Om dei militære var væpna med spyd og piler,
ville markene då eksplodera?
Ville borna stå lemlesta tilbake?

Forfattaren er Patricia Schonstein-Pinnock, ei kvinne som bur i Cape Town. No har Per Olav Kaldestad gjendikta henne og viser til utvalet hennar The Unknown Child (2009). Dikta har mange motiv frå ulike afrikanske land. Forfatteren syner gjennom dikta også styrken i vennskap og kjærleik. Den norske boka har fått tittelen DET UKJENDE BARNET.

Etter både Libya og Mali/Algerie er Afrika drege enda meir inn i analysen av kva som går føre seg i verda. Og afrikanske land må belage seg på vegen som fører inn mellom to djupe grøfter: mellom utbyttande økonomiske stormakter, som ofte er tidlegare koloni-herrar, på den eine sida, og på den andre sida dagens stadig sekteriske, men aukande, terror-krig. Kan hende må dei meir fridomselskande landa av dei gjere det same som Sør-Amerika, samarbeide seg imellom.

Ja, gjendiktaren og forlaget som står for DET UKJENDE BARNET, forlaget MARGbok, slo til i rett tid… Boka finst no i bokhandlarane og i biblioteka.

*

Schonstein-Pinnock blei fødd 1952 i Zimbabwe (Rhodesia), og derifrå flytta ho seinare til Cape Town, Sør-Afrika. Dette blir greit opplyst i boka, som er utstyrt med etterord og med forklåringar til enkelte fakta. Eitt av fleire dikt som er daterte med opplysningane Zimbabwe 2008, er dette teater-aktige:

SEI TIL BROR MIN
Bulawayo, Zimbabwe 2008



Sei til bror min
eg er skinn og bein no.
Leit han opp der i Cape Town,
sei at eg snart ikkje har tak over hovudet
for i mange månader
har eg ikkje hatt pengar til husleige.
Her er ikkje straum.
Vatnet er stengt.
Maten kostar for mykje.
Sei til bror min
at han kjem ikkje til å kjenna meg
for ansiktet mitt er magert.
Eg er eit siv.
Sei til han
at han godt kan senda litt grovt mjøl
eller jamvel litt ris.
Noko lite berre.
Sei til han at me er av same blod.
Han må ikkje gløyma meg.

Frå fotball til død

Multikunstnaren Odveig Klyve
Foto: Tove Elin Berg/ Samlaget

Odveig Klyve gjer vending i sin kunstnarbane. Dei to siste diktbøkene frå Odveig Klyve har handla om såpass ulike konkrete tema som soga rundt ei mor sin alzheimersjukdom med rollebytting i familien, deretter, fire år seinare, ei brei forteljing rundt fotball. I fotball er vending viktig. Sjå til omtale og forlagsopplysningar på Klyves heimeside .

I år kjem ei ny diktbok frå Odveig Klyve, som også er filmkunstnar og barnebokforfattar og opphavleg er frå Hardanger. Slik byrjar diktboka Lyden av sol:

Kom la oss falla
La oss falla
inn i tre i stein
i jern
La oss falla
inn i kroppen

Alt som er til fell saman med oss

Vi lyfter vatnet til munnen
og drikk
Dropen fell
gjennom rommet
Rommet fell
gjennom strupen

Eg kan ikkje la vere å tenkje litt på fotballboka hennar når eg les rørslene i diktet. Dette diktet blir følgd opp av fleire dikt som seier «Kom». Seinare går dikta i boka inn i det konkrete rundt at eit nært menneske døyr, i denne saka ein far. Og dette sansenære hevar bokteksten. Opningsdiktet i avdeling VI er t.d slik:

Du ber meg
om å barbera deg
du seier det er på tide no
Eg styrer knivane over kinnbeinet
Sakte blir huda di glatt og
prikkar ikkje lenger mot handflata
når eg stryk over ansiktet ditt
Du seier at 
no er du klar

I dette diktet les eg den same rollebyttinga som i Klyves bok Det andre blikket, der alzheimer råkar ein som er svært nær i livet. Det er vakkert igjen. Alt i alt karakteriserer eg Lyden av sol som nødvendig brukspoesi, dikt tileigna menneske i sorg.

Relansering av eigne dikt

Kragerø låg utfylt
over svaberg og høge furuheier

som ein solid søknad
til riksantikvaren

Og vi stega Løkka
frå Steinmann ned heile Thomesheia

stoppa i Barthebakken
helvete så fint gjort
Kragerø med norsk motiv:
Bratt ned til bysentrum og bryggene!
Hald fram å lesa Relansering av eigne dikt

Tranströmer: Samlade dikter

(Vold for lenge sidan): Likar du han (Tranströmer)?
– (Eg sa:) Nei
– Ekeløf? (sa Vold ved eit anna høve. Han spurde også eingong seinare i rikstelefon om Gertrude Stein.)
– (Eg sa, og det var sant om Ekeløf:) Ja

Tomas Tranströmer som yngre.
Kjelde: Bloodaxe Blogs, Poetry Webzine.
Hald fram å lesa Tranströmer: Samlade dikter

Kosmopolis

Velgjort arbeid? Eg gjorde meg ferdig med å omtale 2011-dikta i nasjonen og samla derfor alt på ei lenke-liste . Men så kjem til eit par bøker, eit par bøker seint for bokhandel og bibliotek og meg i hende; slik at eg opphevar min eigen (slutt)strek. Det som eg skreiv, etter kvart, om tretti diktbøker, står att, det står ved lag. Eg har vore positiv med dikt i heile 2011.

Altså held «talelista» fram. Med eit skrudd sikte. For: 

Hald fram å lesa Kosmopolis

Som eit slag

Den norske handelsflåten i si siste stordomstid, ved M/S Angeline av Harstad i 1960-åra.

Nokre menneske kjem til skjels år og alder og ber preg av det…

Her er først under eksemplet LÆREDIKT (diktet kjem eit godt stykke ute i boka):

Du kan studere en øse vann
og kalle det sannheten om havet
men lykke er det ikke



Du kan drikke deg full
og være lykkelig en dag
gifter du deg kan lykken vare to dager



men den kloke råder sin sønn:
Bli gartnersvenn og vær lykkelig
alle dine dager



og sier til den det går ille:
Det er den første natta i galgen
som er den verste

Men Jonassen kan også berette. Og han kan til og med snakke med eit mykje mildare tonefall. Her er diktet tre sider seinare, med tittelen FOTNOTER:

En strandsittersønn stjal ei sjekte
og rodde ut vågen
Der slutter historien som et nålestikk
men fordi dette ikke er en kongesaga
vil jeg vite om han kom til Bergen



og om ferden gikk videre
til København eller Madeira
med en slupp eller barkentiner
Ble han bryggeslusk eller vertshusholder
Havnet han i jern eller på havets bunn



Hans dåd ble to linjer i tingprotokollen
hans dager saltkorn som smeltet
Var det ingen som hørte han si
god morgen og god natt
og la det fram til hans forsvar

Alt som ikke fins består av uvanleg gode sjølvstendige delar. Og likevel er fellespreget det sterkaste ved boka. Dette er ei bok om menneskeleg kontakt på tvers, liksom det skulle vere eit framhald av Bibelen si soge om den barmhjertige mannen frå Samaria eller liknande læremessige oppsummeringar. Alle som har opplevd sosiale katastrofar ein eller annan gong – og det har dei aller fleste gjort – får med seg noko med Jonassen sine dikt.

Poeten Bjørn Aamodt er nett avliden og borte som aktiv deltakande, men vi har Per Jonassen blant oss. Du som elskar Brecht, du vil like det Jonassen skriv. Du som elskar Kolbein Falkeid med strøymande mange bilete frå sjølivet, vil også like Jonassen. Slik kunne eg halde på med å ramse opp gode poetar i samband med Per Jonassen.  

Diktet på neste side – etter det siterte FOTNOTER – les eg som eit ømt og nært kjærleiksdikt; også eit dikt som dette rommar altså Alt som ikke fins. Her er det, diktet HUN SOM ROR:

Når kveldsnyhetene dør ut
og lyset er som fløyel
legger vi ut
på det svarte vannet
og under stupbratte fjell
lar jeg agnet synke
med et håp om napp og lykke
når jeg ser hvor fint og forsiktig
dråpene slipper årebladet

I neste no, det følgjande diktet (side 41), vider det heile seg ut igjen, med all samfunns- og livsfilosofien igjen. Nei, alt dette kan eg berre be folk kaste seg, over rett og slett. Når du har lese ein god del, vil du kanskje prøve avslutningsdiktet, som er titteldikt (samt baksidedikt), om att! Gratulerer til forfattar og forlag.

Er det rare best?

Den sovjetrussiske poeten Velimir Khlebnikov er komen ut på norsk.

Hos komponisten Beethoven bryt ein tyrkisk marsj brått rett inn i bygningskroppen i det opphøgde komplette symfoniske orkesterverket – .

Hos Beethoven bryt menneskerøysta skarpt inn i alt det riktige komplette instrumental-musikalske, og dette skjer på slutten av den siste (og niande) symfonien hans. På si tid var denne innblandinga spesielt ny og rar. Men Beethoven var på den tida ein godkjent kunstnar med ivrige tilhengjarskarar.

Hald fram å lesa Er det rare best?

Gustaf Fröding

Til ære for svenskane, som feirar Gustaf Fröding, skal eg sitere opninga av Balen, som handlar om eit ball i Värmland, og Fröding er ikkje nådig mot seg sjølv og mot dei svenska militærkåren:

Balen


En hjältedikt.




I.


Det var en gång, när jag var mycket ung, 
då varje möda var mig lång och tung, 
och på boh'mens alla vägar drev jag, 
Childe-Haroldsdikter skrev och sönderrev jag, 
ibland i sorg och punsch bland vänner smalt jag 
och stundom slösade och stundom svalt jag 
och gick och drömde dumt om guld och lager, 
tills jag blev sjuk och ful och gul och mager. 


Det var en gång, det var en Oskarsbal 
en vinterkväll i stadens festlokal. 
Jag stod vid dörrn, jag hade lånat fracken, 
den var för lång, för vid, för hög i nacken, 
mitt skjortveck, styvt och stärkt och brynt i tvätten, 
stack prydligt av mot vita halsrosetten, 
en knapp var borta, ena klacken sned, 
min själ i olag, mitt humör ur led. 


Och runt omkring mig trängdes stadens crÍme 
i all sin prakt provinsiellt förnäm, 
vår överhet stod klädd i guldgalon 
kring länets hövdings ståtliga person 
och vasariddarne av handelskåren 
kring vår senator, brännvinsadvokaten, 
och i en vrå stod major Gyldenstorm 
och kapten Adelfeldt i uniform, 
och här och där en löjtnant, rak och grann, 
gick vridande mustaschen av och an, 
och här och där det stod en skock civila 
i väntande och stelt på stället vila. 
Och utmed väggarne satt tant vid tant 
i gult och gredelint och annat grant 
och tyllomfluten, brokigt skiftande, 
satt flicknoblessen, makligt viftande 
med fläktorna kring sina unga drag 
i flickförnämt och nådigt självbehag. 


Som världserfaren kritisk pessimist 
jag fann det hela tomt och fult och trist 
och kände oro för min sneda klack 
och för min lånade fördömda frack 
och tänkte: "Det är dumt att gå på bal" 
men vänta, länets hövding håller tal. 
Champagnen dracks, det ljöd "en enkel sång 
ur svenska hjärtans djup en gång."

Dette er altså del I, og tilsaman har diktet, som opnar diktsamlinga Nya dikter etter kvart 10 nummererte delar i kvart sitt eige distinkte rytmiske versmål. Heile diktet følgjer samstundes ei lengre soge med fröken Elsa og eg-personen som hovudpersonar. Og diktet er vel noko heilt utan like i nordisk poesi. Ein annan ting: Eg merkar for eigen del kor underbart lett det er å slå rett over i hovudet mitt til svensk…

Foto henta frå Wikipedia

Å vinne fram i det stive svenske standssamfunnet låg ikkje for den sjølvstendige Gustaf Fröding. Det viktige for oss er at han blei fødd inn i adelege/militære familietilhøve utan å ha lyst – på nokon måte – til å følgje opp den kursen; han brukte til dømes opp arven etter ein far som gjekk bort tidleg, det var ein arv etter notida sin målestokk på 1 million kroner, i løpe av eit år, blir det sagt, på ingen ting!

Her er ei norsk utfordring på å feire Fröding også i Noreg .

1960-åra fyller 70 år

(Til Eldrid Lunden) 

Eldrid Lunden starta det praktiske med forfattarutdanning i Noreg.

Det er 1960-åra som fyller 70 år. Upresist å seie det, kanskje, når menneske fyller år. Men eg skal forklåre kva eg meiner. Enkelte årtider er meir av tidsskiljer enn andre, men dei består sjølvsagt av menneske som er prega av og har prega si tid, i dette tilfelle snakkar vi om menneske som blei medvitne og aktive med idéar i 1960-åra.

Hald fram å lesa 1960-åra fyller 70 år