Skuggar av glas

Korte måtar å skrive på finst. Og ein av måtane er japansk og har fått namnet: haiku. Haiku er ei diktform. La meg så ta eit døme på denne korte forma, eit kortdikt, på berre tre liner, men likevel med innebygd opnande sprang. Sjå her:

Pustar inn i deg
perlefarga syrinduft
bodberarens song

Nett slik byrjar Sigurd Helseth boka si år. Tittelen er “Skuggar av glas”. I dette førstediktet – som har i seg aning av naturen – så vil du ved å telje opp komme til 5 stavingar i første line, du vil finne 7 stavingar i andre line og igjen 5 stavingar i tredje line. Dette er det klassiske opplegget til ein haiku. Opplegg for å leggje rytmen i eit dikt. Opplegg for å få ein kontrast mellom linene 1 og 3 mot lina imellom. Det kan vere nytt for deg? Poeten Sigurd Helseth gav ut ei diktbok med haiku også førre gong (i 2016). “Kvit katt i snøen” var tittelen. Han skreiv den boka og må ha likt det. Alle haikuane i 2020-boka har 5 – 7 – 5 stavingar. Ser det ut for meg. Da overlet eg boka til deg.

Sigurd Helseth

Due og drone

Fått fortent god kritikk

Eg har lese denne romanen og den gode kritikken som Kjartan Fløgstad har fått for den. Eg er samd med kritikken. Iallfall ei bok full av engasjement, idear og diktarleg overskot. Det finst ikkje maken nokon stad, trur eg, i norsk bokheim. (Eg tenkjer på Hans Scherfigs skildring av krigen i Danmark, Frydenholm, som noko som kan jamførast i kvalitet.) Hos Fløgstad er til dømes krigen meisterleg plassert saman med skildring av folk og industrien på Sørvestlandet, og denne igjen saman med den sterkt strategiske Finnmarkssoga. Tidsspennet er stort i boka, og rommar dertil slekter. Fløgstad går dei klassiske ættesogene i norsk litteratur ein høg gang med tildelt nytt stoff frå samtida. Såpass har eg lese boka.

Eit par “praktiske” strofer tar eg no, frå “BLANDAMASKINKOR” (side 454 i boka):

 (…)

 Her går det så det syng mot dørken
 Kjenner ikkje at det er eit slit
 Murarar i beit for mørtel
 Ropar ut på meire skit!
 
 
 Spikrar fast med stål og lemmer
 Og uhøvla forskalingsbord
 Vatrar av og ser det stemmer
 Med augnamål og loddesnor

 (…)


Som sagt kan ein finne mange bokmeldingar som går god for romanen og skryt av han. Og berre leit etter desse, kan du vel gjere. Nøl ikkje. 
 

STILLAS

Thea Trøen Bjertnes
Thea Trøen Bjerknes

Eg fekk meldinga: at diktboka blei tillrådd av biblioteket. Tittelen STILLAS. Thea Trøen Bjerknes si andre bok var det. (Eg hadde ikkje lesi debuten i 2011.) Inntrykket mitt med eit gong var: typisk forlaget Flamme, sans for det konkrete og for nye tema i lyrikken. Etter opningsdiktet om T-banen (i Oslo) – lyder dikt nr 2 i boka slik:

 Jeg sier hei til naboen 
 i første
 holder opp døra
 for de i tredje
 som roper inn barna
 
 drar opp ermene på skjorta
 en tredje nabo ser rart på meg
 eller jeg ser rart på ham
 
 mot Torshovdalen
 er jeg et vepsestikk
 stikket kommer fra Akersgata
 den bygningen jeg ikke forstår
 
 glor på en fyr inne på Mono
 husker ham fra semesterstarten
 snur og går hjem 

Baudelaire

Eit typisk klassisk Parismotiv? Jo. Her henta frå Paris, 1950, photo by Mark Kauffman.

Det er ikkje alle omsetjingar og omdiktingar til norsk som er norsk, som blir norsk. Og det er synd. Charles Baudelaire skreiv boka Det ondes blomster (= norsk) første gong i 1857. Denne boka blei kanskje den mest vidgjetne diktboka i verdslitteraturen – etter bibelen. Vi opnar da diktversjonen som vi valde frå 2011, gjort på norsk av Kjell Nilsen, og les frå børjan i – franske – Les Fleurs du mal:

Hald fram å lesa Baudelaire

Bil og mobil

Kjartan Hatløy er ekspert på å skildre fuglar med dikt. Dette syner han også i den siste boka si, Menneskedagar (2018). Men det er andre framstikkande motiv enn fuglar som eg møter her. Diktet på side 12 byrjar slik:

Det er i bilen du verkeleg finst, i lukta av interiør, gjerne nytt
då styrer du meir av verda
då er du menneske
ja, men óg ein akselerert fart som kloden låner deg
bilen ja, iallfall dette, denne avansert forma masse gjev du alle ordrar
(Ö)

Bilkøyring. Meir eller mindre rastlaus bilkøyring blir stadig skildra i første del av den romanen som eg las i romjula, Per Pettersons Menn i min situasjon. (Og eg les ikkje mange romanar, pga veik lesekapasitet. Romanen var da også ei julegåve gjeve meg.) 

Ja, det var ei god bok. Og eg liker nok at bilkøyring er blitt motiv i litteraturen, i dikt og roman. Eg set pris på at dei velbrukte tekniske tinga får sin nye litteratur.

Forresten tek Kjartan Hatløys diktbok også med mobilen. I alle sju dikta før Hatløy kjem til bildiktet på side 12, er poeten så elegant innom mobilen sin. Dette var meir elegant enn tittelen på boka var, og litt er, for meg. 

Mindre sykling før snøen?

“Syklar til jobb” er tittelen. 
Foto: Morgenbladet

Det går mot den mørke tida. Vi sat og diskuterte, eit par kompisar og eg. For ein gongs skyld (mellom oss) var emnet dikt, eit emne som eg no har følgd i mange tiår, medan dei andre to, etter kvart i livet, har konsentrert seg meir om romanfronten. Så kom vi, på grunn av meg, inn på sykkeldikt  generelt, eit tema som eg også har skrive om fleire gonger. Da synte det seg at denne oversikta mi over produserte sykkeldikt var langt dårlegare enn det eg trudde sjølv. For iallfall finst kjende utanlandske klassikarar enno i omløp godt syklande (når vi tyr til nettet): Jamfør franske Yves Montand på Youtube La bicyclette … Sykkeldikta er faktisk fleire enn eg trudde.

Hald fram å lesa Mindre sykling før snøen?

Den nye barnediktboka

Dikt for 9-åringar i Akershus? Ja, det opplevde vi fint. Og det skal Akerhus ha. Her er beretninga om tre poetar på turné og kva dei møtte av reaksjon frå publikum. Ført i penna av Helge Rykkja.

Dette er Terje Dragseth, poeten i konsentrasjon. Fotoet er lånt frå nettet, Forfatterforeningen.no
Dei tre neste fotoa i artikkelen er knipsa av Dragseth, medan vi alle, Anne Karin, Terje og eg, var på Ås bibliotek og jobba.

Som ein del av Litteraturfestivalen i Akershus drog vi tre – Anne Karin Fonneland, Terje Dragseth og Helge Rykkja – rundt i Akershus med den relativt nye barnediktboka Sølvbåt og stjernevind. Ho er stor, har mange interesse-vekkjande bilete, og ho har dikt av 18 forfattarar, til saman mange dikt… Biblioteka var arenaen for oss, ungane var for det meste elevar i 4. klasse, altså ni år gamle – . Ei av forsamlingane var berre 7-åringar.

Hald fram å lesa Den nye barnediktboka

Sanserik nordnorsk bok

I ei bok gjeve ut av Nordnorsk forfattarlag startar Kine Hellebust sine frodige og sanserike diktliner “RYTMISK STILLEBEN –  Ode til tørrfesken”, på tre sider, slik:

Fesk ved fesk, fesk ved fesk,
heng og heng og heng
på hjell, heng fesk ved fesk, så tørr så tørr
heng fesk ved fesk, på hjell ved hjell...


Førr tørrfesk e ikkje den fesken som svøm,
den her han e open i buken
Open i buken med smak som ein drøm
Smak som ein drøm i buken


(...)
Hald fram å lesa Sanserik nordnorsk bok

Merk mine ord, åleinemor

Språkåret heiter det, språkåret 2013 er starta. Er det litt mindre konkret enn kvinnene sin røysterett, kanskje; men det kan likevel bli eit godt referansepunkt. Forfattaren Kristin Auestad Danielsen skreiv eit av dei første konseptuelle norske diktbøkene, nemleg Nynorsken i 2007, eit verk som er eit lite språkår i seg sjølv.

Kristin Auestad Danielsen
Foto: Dag Knudsen

Så gav Auestad Danielsen i fjor ut den bråe diktboka Merk mine ord, åleinemor. Når eg fekk denne utgjevinga i hende, kunne eg lese tvers igjennom, enda det er ei alvorleg bok. Årsak: Ei bortimot konseptuell tilnærming til åleinemora sin situasjon. Dette grepet ligg nok nært for forfattaren, som altså har gjort overraskande og god litteratur med liknande grep før. Likevel må eg seie at ikkje berre mange stilartar, men også ei rekkje tema og motiv er aktuelle for dette prosjektet, noko som understreker at åleinemora må bale med motstridande hendingar og tankar.

Hald fram å lesa Merk mine ord, åleinemor