Karbonsamband

Det finst viktige kjemiske tilstandar på jorda, også dei som byggjer opp liv, det er karbonsamband. Jon Ståle Ritland har skrive dikt om dette. Her er diktet “Valuta”, som står på side 41 i samlinga Karbonforbindelser:

tiden.no

karbon er blitt en valuta

den rike delen av verden benytter

til å kjøpe seg handlefrihet

avkastningen stiger rett til værs

rentene er ekponentielle

atmosfæren fører en utjevningspolitikk

himmelen er blitt mindre

himmel, framtiden er blitt et scenario

forskerne strever med

å regne seg fram til

Jon Ståle Ritland debuterte med Kroppsvitisasjoner i 2004. Boka hans i år er da den fjerde boka.

Mot rasisme

Ei rekkje organisasjonar markerer minnet om Johanne Zhangija Ihle-Hansen, som blei drepen av stebror sin, før han fullførte terroråtaket sitt i Bærum. Han varsla om det, det var noko som vi fekk med. Drapet var rasistisk motivert. Kva gjer ein no? Det blir lysmarkering på Jernbanetorget og appellar ved Stortinget. Med oppmøte: Jernbanetorget kl 17 – på onsdag 9. oktober.

Fribyforfattarar

Fribyforfattarar finst. Og det er kommi ut ei sterk bok med bidrag frå ulike fribyforfattarar. Til dømes var Gunel Movlud frå Aserbajdsjan ein slik forfattar i Levanger frå 2016 til 2018.  Dei var forfølgde og ikkje frie i heimlandet sitt til å uttrykkje seg –

Initiativet til boka kjem frå norske Pen. Forlaget er Aschehoug. Atologien har fått tittelen Å KYSSE/ EN ØRKEN/ Å KYSSE/ EN MYR. Gruppa er på 13 fribyforfattarar. Dei blir presenterte i mindre biografiar til slutt i boka. Dikta er alle saman sette om til norsk (av ulike gjendiktarar).

Vi får smakebitar frå forfattarane. Dei fleste bidraga i boka er dikt. Også praktisk, vil eg seie, det å enkelt få samla problem som både journalistar og forfattarar kan få i sitt eige land, slik at vi gjennom ei bok får sjå press på ytringsfridomen på svært nært hald.

Fribyar som skrivande kan gli inn i, er viktige institusjonar.

Eg hugsar ein som kom til Molde for ein del år sidan. Han var frå vesle Benin i Afrika. Han hadde skrive på fransk, som er språket i Benin frå kolonitida. I Noreg blei han omsett til norsk. Og han prøvde etter kvart å vere norsk forfattar som skreiv også nytt stoff på norsk. Og han blei medlem av Den norske Forfattarforeining. Gilles Dossou-Gouin heitte han – med eit litt kronglete namn for dei norske. Men han fekk kreft og lever ikkje no lenger. (Eg møtte han, blant anna på fleire møter i forfattarforeininga.)

Ikkje mange av fribyforfattarane i denne antologien, kom frå Afrika. Det var ein frå Libya. Dei fleste kom frå Asia, slik som Gunel Movlud, som eg nemnde over (frå Aserbajdsjan). Boka er elles redigert av Johanne Fronth-Nygren.

Gunel Movlud

Alder

Jeg er i den alderen
da jeg burde brenne i helvete
da jeg burde skytes
mot første og beste mur

burde våkne full
i fremmede senger
henge meg
på et hotellrom

skusle bort min elskede
miste min venn
slepe hjem en søt herreløs valp
om natten

men jeg…
går hver morgen
sliten og trøtt ut av huset
i vonde pensko
helt feil kledd i regnet

med klump i halsen
ikke av gråt, men kulde
og ingen søt valp
men en dypfryst høne i hånden…

Lite ps om fribyforfattarar: Hafizullah Shariati er Levangers tredje fribyforfattar (fungerte 2019-2021). Han kjem frå Ghazni-provinsen i Afghanistan, også han er allsidig: både forfattar, poet, journalist, akademikar, aktivist.

Annabelle Despard

Foto: Portal Forlag

“Våren er en gammel mann” er Annabelle Despard si nyaste diktbok. Den førre boka, “Ved helt riktig nymåne”, skreiv eg om på nettstaden her. På denne plassen skal eg få sitere eit av dei første dikta i “Våren er en gammel snekker”. Annebelle Despard skriv på sin eigen gode måte:

Mitt liv filtrert gjennom kroppen    
ytrer seg som melk 
blod og andre væsker

Sjelen er inntil videre knyttet til meg
kan hende å spore i mønsteret
bloddråpene hekler seg imellom
i renningen der sener møter vev
der muskel føyes inn
og ben laftes til ben

Huden har dårlig hukommelse
Gutter eller menn
er uklare i konturene
som lå de under vann
gamle kjærtegn kraftløse
som stråler fra en hyttedusj
Men stikk av lengsel sitter
og hvordan solen brant
den pinsen jeg ble værende i byen
for å vente på en telefon

Baudelaire

Eit typisk klassisk Parismotiv? Jo. Her henta frå Paris, 1950, photo by Mark Kauffman.

Det er ikkje alle omsetjingar og omdiktingar til norsk som er norsk, som blir norsk. Og det er synd. Charles Baudelaire skreiv boka Det ondes blomster (på norsk) første gong i 1857. Boka blei kanskje den mest vidgjetne diktboka i verdslitteraturen etter bibelen. Vi opnar da diktversjonen som vi valde frå 2011, gjort på norsk av Kjell Nilsen, og les frå børjan i – franske – Les Fleurs du mal:

Hald fram å lesa Baudelaire

Ver rein, ikkje skiten! er kravet?

Kvinnekampen i Noreg hadde sin avantgarde som ikkje minst sørga for ei almenn røysterett i landet, for hundre år sidan var dette ein gigantisk siger. Ein avantgardisme tenkt for det breie folket, kunne ein leggje til. Merk: Alle er ikkje like, like er dei aldri, og få vil vel nekte for at kvinnekampen hadde sine sjølvstendige og særmerkte personlegdomar…

Føregangskvinner og -menn, kan ein seie. Korleis går det føre seg i kunst og litteratur og musikk med avantgarden?

Hald fram å lesa Ver rein, ikkje skiten! er kravet?

Spørsmål frå redaksjonen til ein avantgardist

Avisfoto frå KV
  • [Om denne publiserte artikkelen: Frå starten av var teksten eit tinga innlegg som eg heldt på seminar om norsk avantgarde; eg svarte på spørsmålet frå Per Bäckstrøm om kvar eg fekk impulsar frå til diktboka mi BOK (1966). Innlegget mitt blei deretter trykt i det omfattande verket Norsk avantgarde, på Novus 2011. Verket er redigert av Per Bäckström og Bodil Børset. På nettstaden bruker eg det meste frå innlegget i Norsk avantgarde. HR]
Hald fram å lesa Spørsmål frå redaksjonen til ein avantgardist

Er det rare best?

Den sovjetrussiske poeten Velimir Khlebnikov er komen ut på norsk.

Hos komponisten Beethoven bryt ein tyrkisk marsj brått rett inn i bygningskroppen i det opphøgde monumentale  symfoniske orkesterverket – .

Hos Beethoven bryt menneskerøysta skarpt inn i alt det omfattande instrumental-musikalske, og dette skjer på slutten av den siste (og niande) symfonien hans. På si tid var denne innblandinga spesielt ny og rar. Men Beethoven var på den tida ein godkjent kunstnar med ivrige tilhengjarskarar.

Hald fram å lesa Er det rare best?

Ein framand i Hustadvika

Dikt av Gilles Dossou-Gouin. 
Foto: Norsk forfattersentrum

Gilles Dossou-Gouin har gjeve ut boka En fremmed i Hustadvika. Dossou-Gouin kjem frå Benin, eit vest-afrikansk land. Hustadvika utafor Romsdalen er kanskje noko av det meir norske som finst. Enda det svære området Hustadvika knapt fortener namnet sitt «vik». For med ordet «vik» tenkjer vi på noko roleg og skjermande. Hustadvika er mykje meir eit ope havstykke imot Atlanterhavet med lumske skjær innafor, slik at storm eller orkan kan få fullt spelerom og sende mindre båtar i ulykke. 

Hald fram å lesa Ein framand i Hustadvika

Visedikt føre og etter si tid

Etter krigen var det husmangel i Noreg. Og da vi kom til Levanger på grunn av jobb, budde familien min på fem både i pensjonat først og deretter på bondegard. Bondegarden heitte Bamberg og låg i Skogn. Der var drengen svært ivrig med dei nye visene til Alf Prøysen, og han kom inn til far min med noko han hadde fått tak i og ville at far min skulle prøve ut på pianoet sitt. 

Ja, eg meiner ikkje fransk, slik det kanskje ser ut, men norsk –

Ja, det låg spenning i lufta i stua, og det merka eg som var kanskje fem år, veldig godt. Drengen bøygde seg ivrig framover mot det trykte dobbelte arket. Som alle veit kom Alf Prøysens populære Drengstuviser samla i bok året 1948.

Hald fram å lesa Visedikt føre og etter si tid