Villskapens år?

Ved starten av Bjørnson-året (for fire månader sidan) hadde Edvard Hoem gitt ut del 1 av sin Bjørnson-biografi, den delen som omhandlar dei første førtitre åra av Bjørnstjerne Bjørnson sitt dramatiske liv.

X

Eg har nett byrja å lese biografien og komme førebels til side 172, da romanen om Synnøve Solbakken og Torbjørn Granliden, som blei Bjørnsons litterære gjennombrotsverk, blei utgjeve. Dette verket inneheld nokre mykje sungne romanse-tekstar. Men det finst ikkje så mykje om desse dikta i biografien, det overraska meg.

Derimot bier Hoem mykje ved teateret, ved det utstikkande hos Bjørnstjerne Bjørnson når det gjeld teateret i hans tid, teater i usjølvstendige Noreg. Hoem skriv engasjert om Bjørnsons tilhøve til norsk språk kontra dansk språk på teaterscena i Christiania. Og det er interessant å lese fleire nærgåande analyser om Bjørnsons tilhøve til andre diktarar med same utspring, særleg den unge revolusjonære, men utilnærmelege, Henrik Ibsen. Elles held jo ungdom saman og bur saman den gongen, på liknande måte som no.

Og stendig får vi vite mykje om journalisten, publisisten Bjørnson. Hoem får fram oversikt, og han får viktige element på plass! Eg merkar tydeleg Hoems eigen kompetanse når det gjeld teatersamfunnet og Hoems eigen kompetanse når det gjeld strev med å vere i forkant i tidsprosessen for ein forfattar, og det å vere i tida, skarpt og tidleg ute, og strevet for eit utkomme, noko å leve av for ein forfattar i eit fattig og lite land.

Boka har tittelen Villskapens år. Ein stor porsjon villskap er nødvendig i kamp, men eg oppfattar meir ein tidleg strategi hos diktaren Bjørnstjerne Bjørnson, mykje meir enn villskap. Og strategien er også det aller mest interessante. Når det gjeld strategi kjem Bjørnsons lange verksemd som journalist, alt frå 17-årsalder, inn som intrument. Ei betre samanfatning hadde kanskje vore ”Nasjonens vår og villskap”? Tittelen Villskapens år er kan hende laga av forlaget?

Heldigvis:
Heldigvis heftar ikkje denne Bjørnson-biografien seg altfor mykje opp i det som kunne blitt ein lausrivi barndom hos Bjørnson, heller ikkje i det som kunne vore ein lausrive foreldre-biografi. Og metoden til Edvard Hoem er å gjere klårt i forteljinga det som forskinga veit, og det som ein ikkje veit, men som likevel kan vere tilfelle, eller for den del er lite sannsynleg. 

*
Men som sagt, eg var komme til side 172. Da eg var komme til side 272, og eg hadde fått med Bjørnsons vanskelege periode som redaktør av Aftenbladet og fått fortalt den første delen av ekteskapet hans med den yngre Karoline Reimers, og forfattaren fått reist til Italia, da passa nok tittelen Villskapens år betre! Femti sider seinare, etter den dyktige diktaren sine reportasjar frå Sør-Italia og etter hans ekteskapelege reparasjon, da blir eg i tvil. 

Diktet Jeg velger meg april, som vi alle kan, dette fortel noko generelt om Bjørnsons usvikelege kampvilje:

Jeg velger meg april.
I den det gamle faller,
i den det ny får feste;
det volder litt rabalder,-
dog fred er ei det beste,
men at man noe vil.

Jeg velger meg april,
fordi den stormer, feier,
fordi den smiler, smelter,
fordi den evner eier,
fordi den krefter velter,-
i den blir somren til!

Y (6/5-2010)

Etter nokre veker har eg no avslutta første band av Edvard Hoems fine biografi over Bjørnstjerne Bjørnson. Det var 600 sider, pluss tillegg som eg har bladd i. Forvitneleg lesing, eit stort arbeid. Første band går til og med 1875. Bjørnsons samtidsdrama En Fallitsigrar i Tyskland. Det har skjedd utruleg mykje med Noreg på tjue, tretti år – .

Edvard Hoem har hatt ei ekstra stor stoffmengd til denne biografien. Første del av biografien er like mykje nordisk og europeisk soge som han er norsk (pluss dansk) litteratursoge og ein forfattarskjebne med mange kapittel. Inntrykket mitt er at Hoem har tatt ein heller prakmatisk innfallsvinkel til den store stoffmengda og dermed komme trygt i land. 

Andre sider ved biografien og andre synspunkt på biografien enn hos meg kjem fram i Bodil Stenseths melding i Dagbladet .

Kenneth Goldsmith sin “skoletime”

var prega av ein mann med rik røynsle framfor forsamlingar, og han var ikkje redd for å bruke dei store eller uventa orda. Når han sat og følgde manus, skotta han heile tida opp, med kvikk guteaktig mine. Kva sa han så til festivalen? Han refererte m.a dei to heilt sentrale avsnitta over, som eg drog fram frå Audiatur-katalogen. Pluss:

1) Han presenterte ein definisjon av «collage», den noterte eg: Collage er to smakar ført saman av ein tredje smak. Om det er hans eigen definisjon, er det skarpt sett, og (han) treng ros.
2) Han formulerte «thinkership» framfor «readership» i litteraturen. Og da stilte eg meg straks spørsmålet om han ikkje sette noko anna framfor også «thinkership»?
3) Han gjentok ein argumentasjon om at vi ikkje treng meir tekst, at vi flyt over av tekst og derfor har nok av dette. Derav uttrykket som han står for: noncreative writing (=iallfall eit godt humoristisk slagord). Men Goldsmith skriv da sjølv verk som er nokså kreative, skulle eg meine? Til dømes den teksten hans som inneheld alt han sjølv sa i ei heil lang veke, eller så, tatt opp med påmontert mikrofon. Her ser vi elles eit døme på bruk av moderne teknologi… Og likevel har eg vel ofte inntrykk av at mange spennande poetar ikkje ser godt den tradisjonen som dei står på med ein fot i. Det dei trur er nytt, heilt nytt, er ikkje fullt  nytt, medan det nyaste hos dei nok ikkje alltid blir sett og formulert.

Etter Kenneth Goldsmith kom Derek Beaulieu med meir atterhald til poesiretninga. Om seg sjølv sa han: «Sometimes konseptuell, mostly concrete poetry». Og i paneldebatten som følgde, hadde både Ulf Karl Olov Nilsson, Monica Aasprong og Gitte Broeng ei meir søkande og fleirtydig innstilling enn leiaren for konseptpoesien bruker å halde fram. Gitte Broeng la vekt på – først og fremst – eit konseptuelt rammeverk… Nilsson hevda at den biografiske lesinga alltid er der. Gitte Broeng ville ikkje gje slepp på «det poetiske auget», noko som straks førte til ein debatt i salen denne kvelden. And that concludes the votes from the Norwegian jury. Ha ein fin kveld.

Eg høyrde på Kenneth Goldsmith

og kanadiske Derek Beaulieu og den etterfølgjande paneldebatten, det gjorde eg fordi Ottar Ormstad kontakta meg. Det kjem seinare nokre kommentarar frå meg til desse tre etterfølgjande evenementa under poesifestivalen, og eg er framleis i Oslo.

Konseptpoeten Kenneth Goldsmith

No er Kenneth Goldsmith i Noreg, han skal snakke på poesifestivalen i Oslo i morgon .

I Audiatur sin store katalog for 2007 seier han dette definerande om «konseptuell poetikk»: 

Konseptuell skriving, eller ikke-kreativ skriving, er en poetikk for vår tid, en som smelter avantgardeimpulser fra forrige århundre sammen med moderne teknologi, og som antyder felt for det 21. århundrets poesi. Denne nye skrivingen nøyer seg ikke med å være bundet fast til boksiden, og morfer derfor fra den trykte siden til websiden, fra galleri-lokalet til forskningslabben, fra poesiopplesningens sosiale rom til bloggens sosiale rom.(…)

Goldsmith går straks vidare i det same artikkelavsnittet (artikkelen er omsett av Stian Kristensen) med meir praktisk forklåring – og fleire interessante verknader – på lager. Berre merk dette:

Det er den stadige forandringens poetikk, som feirer ustabilitet og usikkerhet. Og selv om utøverne ofte kommer fra disipliner utenfor litteraturen, rammes arbeidet inn av poesiens diskurs og økonomi: arbeidene blir motatt av, skrevet om, og studert av poesilesere. Frigjort fra kunstverdenens markedsbegrensinger, og fra data- og forskningsverdenens kommersielle begrensinger, skaper poesiens ikkeøkonomi et fullstendig verdiløst rom der disse verdiløse verkene kan blomstre.(Sitat slutt)

Bendik Wold og syndromet

Gir norske «førande» poetar avkall på heile forstanden? Bokredaktør i Klassekampen Bendik Wold har produsert ein artikkel i Vinduet, der han forklårer og siterer alarmerande trekk hos norske «førande» poetar. Dei gir avkall på forstanden. Dette gjeld særleg Tone Hødnebø, Morten Øen, Steinar Opstad og Gunnar Wærness, i følgje Bendik Wold, og han vartar opp med konkrete døme på fråsegner mot forstanden og nokre få diktdøme som demonstrerer den erstattande religiøse løysinga. 

Og eit nokså liknande problem skal gjelde for Monica Aasprong, Ingrid Storholmen, Marte Huke og Vemund Solheim Ådland, i følgje Wold. 

Wold opererer med eit religionsubstituttsyndrom (mitt ord). Og her er den lærde og opphavlege artikkelen i Vinduet , som er blitt følgd opp med reportasje og innredigert debatt i Klassekampen, torsdag, fredag og i dag. I det svingande året 1980 leverte Jan Erik Vold med pamfletten Det norske syndromet ei breiside mot det han kalte poetane sin hang til «følsomme, bristeferdige, patetiske vers fremsagt i et ekstatisk toneleie i besvergelsens tegn». Bendik Wold følgjer på ein måte i Jan Erik Volds fotspor.

Gjennom den nemnde artikkelen for Vinduet har Bendik Wold samla opp så mykje frustrasjon frå dei siste diktåra at han for sin del gløymer å trekkje fram lyrikk han kan seie er på rett veg, iallfall gløymde han det i byrjinga av debatten.

Bendik Wold kritiserer eit dikt som Nrk utropte til det beste diktet i 2006, nemleg  Kjære bønn av Gunnar Wærness .


Ps 12/6:
Bendik Wold kjem inn i mitt lyriske interessefelt: Ingrid Storholmens Skamtalen Graceland skreiv eg om våren 2005. Marte Hukes andrebok Se sol og Vemund Solheim Ådlands andrebok Profylaktisk skjønnhetskreiv eg om i samleartikkelen Konkret i Poesi? i januar 2005. 

På den andre sida, på den andre kanten av ny norsk poesi, har eg også skrivi fleire plasserande artiklar om dei aller nyaste muntlege dikta frå t.d.  Geir Gulliksen og frå  Nils-Øyvind Haagensen. Ja, når det gjeld rett framme langdikt, skal eg leggje til debutanten  Ruth Lillegraven si gode samling Store stygge dikt.

Ps 18/6:
Det finst både støtte til Wold og ulike kritiske svar til Wold på nettet, t.d eit intervju med litteraturkritikaren Trond Haugen . Her er ei rekkje andre kommentarar i Klassekampenm.a frå Marte Huke .

100 år for Rolf Jacobsen

Den 8. mars er det 100 år sidan Rolf Jacobsen vart fødd, derfor eit jubileum for poeten. Hovudmarkeringa skal skje i Hamar, med ein tilknytta nordisk poesifestival og eit forskarseminar. På denne nettstaden finn du opplysningar ved å trykke på  Arrangementer .

Uavhengig av jubileringa på Hamar tilbyr Øyvind Rimbereid i essayet om topografiske dikt å lese Rolf Jacobsen og andre kjende norske poetar på ein ny måte (sitat s 139):

Men spørsmålet er også om ikke idealismens og romantikkens vilje til omtolkning av landskap har fått konsekvenser for landskapstenkningen i litteraturen helt fram til i dag. Påtakeleg er det i hvert fall at når naturen er motiv i norsk lyrisk modernisme, så er det først og fremst som avgrenset bilde den blir presentert: et statisk utsnitt med trær, berg, myr, telefonstolpe med en fugl, eller i byvariant: en bil på en motorvei nattetid, i regn. Det er den gjennomgående tendensen hos diktere som Jacobsen, Moren Vesaas, Hauge, Børli, Sverdrup, Torvund og Ulven.(…)

Dette sitatet er trukki ut av ei framstilling der Rimbereid har omtalt Aasmund O. Vinjes Ferdaminne, og han seier (sitat): «Her er det topografiske, historiske og folkloristiske stoffet forbeholdt prosaen. Diktene får i denne reiseskildringen funksjon mest som avbrekk og hvilepauser, som små idyller med balladetema eller nasjonalromantiske tema som dikteren kan synke ned i, for å restituere dikteren for nye vandringer og refleksjoner i prosa.(…)»

I staden for å skilje mellom tradisjon og modernsime, trekkjer Rimbereid opp motsetninga mellom førromantisk topografisk poesi og poesi med romantikken sitt utgangspunkt. Med dette synspunktet for auge les du Rolf Jacobsens tidlege bydikt; eller du høyrer Rolf Jacobsens to dikt Hyss og Antenner, gå til høgre på nettsida i innleiinga: «Lyttekroken». Eller blir det feil?

antikrigs-ikonet Per Kleiva

Biletkunstnaren Per Kleiva stiller no ut hos Nicoline i Kragerø. Han er kjend som kunstnar med ein enkel, effektiv stil, med færre fargar og element sett oppimot kvarandre i biletet, og gjerne med natur dramatisert mot «sivilisasjon» og politikk. Sjangeren hans er aller mest aktualisert grafikk, som ein kan rekne som ei demokratisk kunstform, fordi ho kan nå så mange ulike menneske, direkte frå veggen – . Vidgjete hos Per Kleiva er Vietnam-biletet, med rekkja av helikopter i ei grøn og blå setting , som blei laga under krigen. Tittel: Blad frå imperialistens Dagbok

På utstillinga i Kragerø møter ein nyare arbeid, med dei to fargane svart og kvit. Eg blei hyra til å vere med på å opne utstillinga 17/6