Alltid nyheter av Monica Isakstuen

Flamme Forlag følgjer opp ein estetikk frå norsk 1960-tal med fleire nye utgjevingar på det poetiske planet.

Og slik startar boka Alltid nyheter av Monica Isakstuen i kvit skrift på mørk botn:

18.8.2004 kl. 08:32
stemmen til Einar Lunde inne på naborommet


"... Så en kjapp oppdatering fra trafikken: det har gått et steinras
på E134 gjennom Røldal i Hordaland nå i dag morges. To bilister
på stedet skal ha sett tre enorme steinblokker løsne fra fjellsiden.
Det var en del trafikk i området, og politiet mener det bare er
flaks at ingen kom til skade..."

Dette utsnittet blir følgd opp på neste side (med vanleg tekstfarge) av følgjande korte diktliknande tekst:

(men det hindrer
ikke deg
fra å dø
uten engang
å ha vært 
i nærheten)

Deretter kjem det i boka eit langt dikt i fire avsnitt med ulike titlar. Og etterpå der igjen kjem ei ny melding i media, ei melding fleire år etter, også denne (og dei følgjande mediameldingane i boka) er i kvit skrift på heilt svart botn – for å utheve dei frå resten av boka.

I alt ni meldingar byggjer boka på, inkludert internasjonale nyhende (med vekt på det ulykksalige) som gjer inntrykk. Vel. På side 33 kjem f.eks denne meldinga (som hadde vore på FM 88,7), attgjeven slik i bokform:

23.11.2009 kl 07:30
kø på utsiden av Nordbytunnelen
slaps og dårlig sikt
FM 88,7


"...God morgen, klokken er nullsju tretti, her er morgen-
nyhetene: Ferske tall fra statistisk sentralbyrå viser at trafikk-
sikkerhetsarbeidet som har vært drevet i Norge de siste 40
årene, har hatt stor effekt. I 1970 ble 560 mennesker drept i 
trafikkulykker i Norge. I dag er tallet langt under halvparten, men
unge menn er fremdeles den gruppen som er mest utsatt..."

Dette utsnittet blir følgd opp på neste side av parentesen:

(unge menn
er fremdeles den gruppen som er mest utsatt
for det meste)

Og deretter kjem det 3-siders lange innstendige kanskje trivielle men openhjertige diktet “jeg har pizza til deg, den er fortsatt varm”. Det boka byggjer på, er altså utvilsame dokument og hendingar frå røynda bygd saman med diktstemma sitt gode ønske om å senke seg ned til almennt menneskelege og forståelege moderne røynsler. Boka er vel verdt å prøve seg på. 

Forfattaren har før skrive ein roman: Avstand. Det var i 2008.

Helge Stangnes med ny

Poeten Helge Stangnes har lansert den nye samlinga si “Vintersang”. Han er i ein travel fase. Stangnes deltar no på Tromsø internasjonale litteraturfestival, deretter blir det oppdrag i Alta (Finnmark), og seinare i månaden skal poeten på turné i Salten-området. November blir også travel.  Den sjette november fyller den aktive poeten 75 år.

Her er iallfall ein oversiktsartikkel om Helge Stangnes sine dikt, som eg leverte for tidsskriftet Kuiper

Lyset er viktig tema i dikta til Stangnes. Her er døme på det frå Frø i vind:

MOT LYS



Så ga du oss atter ei dagning 
med himmel i rosa og rødt; 
en time i undring og dragning 
mot lys som av mørke blir født. 
På ny spelles solgudens drama 
bak nattblåe tinda i sør; 
det evige, årlige lys-panorama 
med Helios som regissør. 


Vi veit at i dag skal det hende; 
vi veit at et under skal skje: 
En kant av ei sol-glo skal brenne 
der sør mellom tindan et steí. 
Ei mørketids venting e omme 
og dagen skal feires med fest, 
- men hjelp oss å holde på drømmen om lys 
når sol e blitt kverdagens gjest 

Ps 4.november 2011: Dag og Tid bringer eit tosiders intervju med Helge Stangnes i dag.

Sjølvaste avantgardisten

Slik: Person med største estetiske ambisjonar møter dei største sosiale jordskjelva. Den russiske futuristen Vladimir Majakovskij i 1917 – han gjev ut det lange diktet Mennesket, altså før revolusjonen. Diktet er omsett til norsk av Audun J. Mørch og kjem i bok saman med langdiktet Om dette. No, i vår. Og diktet Mennesket har fått denne opptakten eller trommevirvelen:

Verdensprelatens, syndsforlaterens i solens håndflate hviler på mitt hode.
Denne frommeste blant klostermunker, nattens ornat hviler på mine skuldre.
Jeg kysser disse tusen sider: mine kjærlighetsdagers evangelium.


Med klingende smerter ber jeg om tilgivelse for min kjærlighet,
i min sjel
venter jeg
en annen prosesjon.
Jord, jeg hører dine ord:
"La din tjener fare i fred!"
I nattens ark, er jeg den nye Noah,
jeg venter i
kledt i en kjortelflom
kommer de i denne stund,
for å hente meg
og jordknuten kløver de
med stridsøkser av himmelrøde.
Den kommer!
Nå er den her
Den har foldet seg ut
og det er stråler overalt!
De skraper på døren.
En skrøpelig sang av dørhengsler
og stille toger de grå hverdaene inn
med sin skjellhud av travelhet og ståk.


Solen på ny.
Den kaller på flammende hærførere.
Himmelrødens trommehvilvler slår,
Og dit vil dere fare,
Bortenfor klodens møkk.
Sol!
Hva,
vil du glemme
din egen herold, bare? 

Elyseiske sletter

På 1700-talet, da forfattarane var drevne i gresk mytologi som førelegg for ny dikting, gjorde Klopstock eit gjennombrot for tysk poesi. Eg tenkjer til dømes på det rimfrie diktet “Das Rosenband”, som Franz Schubert skreiv “lett” melodi til. Diktet skildrar nokså kort eit møte og ei gjensidig, likestilt forelsking mellom eit “eg” og ei “ho” utan tanke på stilling og stand. Dei siste linene er slike:

(...)

Sie sah mich an;

ihr Leben hing mit diesem Blick 

an meinem Leben,

und um uns ward Elysium.

Eg ser føre meg at augneblinken som Klopstock skildrar, er lys. Elysium er nettopp staden for dei utvalde lykkelege, i gresk tru, det vil seie gammal gresk mytologi. Eit sletteland skulle det vere.

Rune Christiansen har kalt si nye diktbok Jeg har tenkt meg til de elysiske sletter. Det dreier seg om dikt skrivne frå 2002 og til i år. Han referer både til faderleg proletært opphav og til internasjonale litterære førelegg, til mellom andre Pär Lagerkvist. At ein poet krinsar inn det lykkelege og ikkje det motsette, høyrer med til unntaka i dag og er såleis vel verd å prøve seg på for ein lesar.

Kanskje kunne eg best sitere (tittel)diktet, på side 16, her:  

ARBEIDERKLASSEN KOMMER TIL PARADIS

1 Det er 1975, jeg er tolv år, jeg reiser med tog, jeg har
tenkt meg til de elyseiske sletter, eller til Dalar.


2 ≈, som jeg har savnet å gi meg hen til varmen. Hvor
   er du fra? Spør en jente. Det er så lyst omkring deg.


3 Alt var i bevegelse til tross for at det ikke blåste.


4 Man sier freden kom, og den var ikke ventet. Hvordan 
    gikk det til?


5 Jeg sa aldri "pappa" etter at jeg fylte ti, heller ikke
   "far", jeg omtalte ham med navn, eller jeg henvendte
   meg direkte med et "du".


6 Hva gjenstår? Kun uklare bilder av slikt som hendte
   altfor fort.


7 "Lengselen" minner om "lenge sen".

Dette diktet bruker diktforma si evne til å korte, og det demonstrerer diktforma si evne til å fortelle indirekte. Men dikt har også ei god evne til å snakke rett ut. Eit prov på dette verdfulle er første glytt i sluttdelen av boka, side 105, med ein meir direkte – og nesten festleg – tale:

Et dikt røper ikke stort, eller det ter seg som noe avsindig


som gir seg i kast med et helt system. Det er sommer for


tredje dag på rad, ikke en villfaren sky på himmelen, ikke


en aldri så liten skjelving i trekronene. På en togbillett


noterer jeg: en uoppredd seng minner mest av alt om en


annen uoppredd seng, en nøkkel minner om en nøkkel,


men et dikt kan ligne hva som helst i en jakke og et par


sko slengt i gresset, et tog om natten, ensomhetens beskaf-
             
enhet. Verden er drabelig, politikken uomgjengelig, vi


dør uansett forgjeves

Ps 13. mai 2011:

Ja, føre denne diktsamlinga skreiv Rune Christiansen tre romanar. Og føre dette igjen skreiv han ulikt av prosa og dikt. På Wikipedia finst her rekkja av utgjevingar . Eg trur tittelen på diktsamlinga har noko med Kjell Aukrust sin populære figur å gjere, han som vil “til de andalusiske sletter”. Gløym heller ikkje Schillers tekst lånt til Beethovens populære niande symfoni, der det (i “An die Freude”) straks heiter “Tochter aus Elysium”. Dotter frå Elysium.

Ps: Eg har ikkje høyrt det enno, men P2-programmet Diktafon har Rune Christiansen på vitjing med den siste diktsamlinga hans, sjå opptak sendt 3/5 og/eller 30/4.

Ps 8. juli 2011:

Her er Ane Solberg Nydals melding i Vagant av Rune Christiansen si nye diktsamling.

Poesi og Alabama

I dag fyller Pete Seeger 92 år. Han er kjend for songar som “Where Have All the Flowers Gone” og “If I had a Hammer” og “We shall overcome”. Det er ikkje lenge sidan eg høyrde at han var aktiv.

*

Nettstaden Poesiportalen er ute med ei melding av Helge Torvunds nye diktbok Alabama?. Eirik Boye (som kallar seg poesibloggar) er entusiastisk.

Ps 23. mai:

No når eg sit med Alabama, får eg lyst til å sitere eit dikt som har ein ikkje for vanleg vinkel i litteraturen. For! Barn sine litterære arbeid om ein far, dette er ting som vi kjenner godt til. Men kva med ein mogen far sine tematiske vitjingar til eigne vaksne born? Helge Torvund gjer dette i boka Alabama?… Eg veit sjølv – om ikkje frå den skrivne litteraturen – at Torvund har mange døtre; likevel lener han seg godt tilbake i diktet BRÅTT FRAMME og slappar av: 

På lokaltoget til Egersund med ei av døtrene mine 
som skal vidare med Oslotoget til Tigerstaden
Lyset frå snøknausane utanfor blitsar forbi


Innelukka i fart og ei merkeleg stille 
for me fram langs strå og vatn med kvarandre
Eg tenker på all sut og otte ein har


for slike menneskeminiatyrar som småbarn er
Alt eg har passa på og tenkt og håpa og
sett for meg kunne koma mot oss frå framtida


Eg ser meg om i toget Ser på dei andre Vaksne Barn
Ein schæfer Lyset frå snøen og lampene i taket
Og brått slår det inn i meg med uventa kraft:


Alle liv er fullkomne kvar augneblink Kvart nå
Det finst ingenting å venta på

Når eg no, få månader etter, tenkjer på boka Alabama, kjem eg i hug at Helge Torvund brukte Twitter for å komme ut med dikta sine og også lykkast med det, ifølgje Klassekampen.

Solidaritet i litteratur

Lina Undrum Mariussen debuterer med dikt på Oktober. Boka har fått tittelen “Finne deg der inne og hente deg ut”. Og det dreier seg om forteljing rundt to søstre med ein viss avstand i alder, men plasserte saman i geografien. Temaet blir uvanleg og utfordrande solidaritet og kjærleik. Opningsdiktet presenterer kort (men allsidig litterært) oppvekst for søstrene:

Oppvokst ved elva
søstre med strøm i blodet
årer i hendene
båtens bredde i hoftene


to sundjenter som knyter opp knuter
klyver i båten
og skyver ifra


vi frakter hverandre over
med seige tak
krever ikke mynt under tunga
vi handler bare med levende

Sistestrofa av dette diktet har referanse til Osamannen, ferjemannen, hos Olav H Hauge. Men så – etter presentasjonen over – skjer det noko fatalt. Og denne delen av boka, som består av enkeltdikt, syner det avgjerande; slik som side 17:

hendene mine forstår noe
som jeg ennå ikke har forstått
de holder glasset mot munnen din
de gjør det ikke vanskelig
å mate et voksent menneske
de får det til å se enkelt ut
å holde andres gråt i hendene
de følger en oppskrift
jeg ikke kan huske å ha lært
hvordan kan jeg ha unngått å få med meg dette
som hendene har visst om bestandig


jeg legger hodet ditt fra meg og går ut
i hagen, der åpner jeg ansiktet alene

Også her er Olav H.Hauge inne som allusjon (tilvising): I det å alltid ha visst om noko. Sjangeren hos Mariussen er ein heilt annan sjanger enn kreft- og dødslitteraturen i dag. Sjangeren er ein heilt annan sjanger enn den unge morslitteraturen eller son-farlitteraturen. Dette hos Undrum Mariussen er ein grenselitteratur, ein sterk grenselitteratur for oss. Sjå til dømes første avsnitt av bokas del 2: 

Jeg er bygd med muskler og vilje
og fett, det er ingenting
spinkelt ved meg
jeg betrakter mine egne rumpeballer
i speilet, mine kraftige lår
så bombastisk kvinnelige
mot dine blå kalveaktige føtter
som jeg løfter opp og varmer i fanget, jeg bærer rundt på
de tyngste forestillinger, jeg bærer mat i små biter og håp i halsen
så er jeg ute i skogen, der
blir det helt stille i meg
så står jeg på en stubbe og roper: hva skal jeg gjøre
med alle skoa dine        og den grønne kåpa i skapet
hva skal jeg si til alle dem
som venter i oss

I dette diktet er det skildringa av det kvinnelege i kropp som får ein ny dimensjon, som det er forvitneleg å merke.

Det finst ein ny unggenerasjon av forfattarar representerte ved til dømes Lina Undrum Mariussen og Ingrid Z Aanestad (gjeve ut 2 romanar), dette er forfattarar som utfordrar ved eit relativt enkelt og forteljande språk og nye eller vesentlege og kompliserte tema rundt solidaritet og kjærleik. 

Ps 26/3-2012:

I går, under årsmøtet til Den norske Forfatterforening, fekk Lina Undrum Mariussen tildelt Tarjei Vesaas’ debutantpris for 2011. Og forlaget hennar opplyste om at boka snart vil liggje føre i pocket-utgåve.

Parodiar og Jon Øystein Flink

I desse nye rettskrivingstider for nynorsken skal vi ta eit lite sveip innom reforma i 1938, reforma som blant anna skulle nærme bokmålet til nynorsken, altså fornorske bokmålet. 

Motstandarar av mykje fornorsking i skriftmålet, slike som Andre Bjerke og Carl Keilhau, dei tok humoren i bruk og skapte den følgjande “fornorskinga” av Ja, vi elsker* (nest siste strofe, ei strofe som har vore omdiskutert):

Norske mann i folkeheimen,
takk din Gud, vær glad!
Landet hjalp han, trass det neimen
ikke lovde bra.
Alt det far har slåss og svetta,
mora di har grått,
har Vårherre stille retta,
så det slutta godt.

Ikkje sidan Jan Erik Vold gav ut Blikket i 1966 har det blitt gjeve ut ei heil bok med “lyddikt”. No prøver Jon Øystein Flink seg i samlinga Roger på Cappelen Damm. Jon Øystein Flink er elles kjend som prosaforfattar. På tittelbladet av Roger står det “lyddikt”. Men desse er likevel nokså langt ifrå 1960-tals konkretisme og Bengt Emil Johnsson – .

Lydane, ja. Når forfattaren skal gje att lydane i språket, seier det seg sjølv, at språktonen skiftar brått og at også målformene tar bråe sprang. (Derfor innleinga mi over.) Samstundes får eg ei sterk kjensle av at Flink søker det parodiske og går til ytterkantar i sine lange lyddikt. Lesaren må prøve å få lese dikta høgt. Forlaget burde ha vedlagt CD, meiner eg, skal det bli noko av det.

Korleis lyder så eit lyddikt – ? Her er første side av det 6 siders lange titteldiktet, som startar boka:

Rogerius Rogerius
Rrrrrrr å å å å å å å 
geeeeer
Rogerius Rogerius
Roger meg hit
Roger meg der
Roger?


Rrrrrr
Her og der, Roger...

Ver merksam på boka sitt mellomparti (frå side 40), der kortare dikt som “Bare ikke” og “Piken fra anatomikammeret” og “≈l i kål” og “Hopp opp” og “Robin Hood” kjem på rekkje og rad. Her siterer eg det relativt lite lydnære, men avbrotne og parodiske Piken fra anatomikammeret (jamfør Wergeland, og jamfør krimforteljing): 

Bare et øyeblikk
Jeg kjente henne!


Lett var det aldri. Ingen var snille
Men likevel i øynene
der så vi milde måne - akk
du stakkars ekle pike
se, en flekk på hennes kinn
 - Visst faen er det henne
Rett over gata for oss
bodde hun i Moss


Selvfølgelig har jeg sett mange sånne
gjennom åra
det følgjer med 
medisinstudiene

Det gjærer i norsk lyrikk. Og prosaforfattarar debuterer med dikt.


* Ja vi elsker er sitert etter Yngvar Ustvedts “Splinten av troll-speilet” (Bokklubbens lyrikkvenner 1987).

Villskapens år?

Ved starten av Bjørnson-året (for fire månader sidan) hadde Edvard Hoem gitt ut del 1 av sin Bjørnson-biografi, den delen som omhandlar dei første førtitre åra av Bjørnstjerne Bjørnson sitt dramatiske liv.

X

Eg har nett byrja å lese biografien og komme førebels til side 172, da romanen om Synnøve Solbakken og Torbjørn Granliden, som blei Bjørnsons litterære gjennombrotsverk, blei utgjeve. Dette verket inneheld nokre mykje sungne romanse-tekstar. Men det finst ikkje så mykje om desse dikta i biografien, det overraska meg.

Derimot bier Hoem mykje ved teateret, ved det utstikkande hos Bjørnstjerne Bjørnson når det gjeld teateret i hans tid, teater i usjølvstendige Noreg. Hoem skriv engasjert om Bjørnsons tilhøve til norsk språk kontra dansk språk på teaterscena i Christiania. Og det er interessant å lese fleire nærgåande analyser om Bjørnsons tilhøve til andre diktarar med same utspring, særleg den unge revolusjonære, men utilnærmelege, Henrik Ibsen. Elles held jo ungdom saman og bur saman den gongen, på liknande måte som no.

Og stendig får vi vite mykje om journalisten, publisisten Bjørnson. Hoem får fram oversikt, og han får viktige element på plass! Eg merkar tydeleg Hoems eigen kompetanse når det gjeld teatersamfunnet og Hoems eigen kompetanse når det gjeld strev med å vere i forkant i tidsprosessen for ein forfattar, og det å vere i tida, skarpt og tidleg ute, og strevet for eit utkomme, noko å leve av for ein forfattar i eit fattig og lite land.

Boka har tittelen Villskapens år. Ein stor porsjon villskap er nødvendig i kamp, men eg oppfattar meir ein tidleg strategi hos diktaren Bjørnstjerne Bjørnson, mykje meir enn villskap. Og strategien er også det aller mest interessante. Når det gjeld strategi kjem Bjørnsons lange verksemd som journalist, alt frå 17-årsalder, inn som intrument. Ei betre samanfatning hadde kanskje vore ”Nasjonens vår og villskap”? Tittelen Villskapens år er kan hende laga av forlaget?

Heldigvis:
Heldigvis heftar ikkje denne Bjørnson-biografien seg altfor mykje opp i det som kunne blitt ein lausrivi barndom hos Bjørnson, heller ikkje i det som kunne vore ein lausrive foreldre-biografi. Og metoden til Edvard Hoem er å gjere klårt i forteljinga det som forskinga veit, og det som ein ikkje veit, men som likevel kan vere tilfelle, eller for den del er lite sannsynleg. 

*
Men som sagt, eg var komme til side 172. Da eg var komme til side 272, og eg hadde fått med Bjørnsons vanskelege periode som redaktør av Aftenbladet og fått fortalt den første delen av ekteskapet hans med den yngre Karoline Reimers, og forfattaren fått reist til Italia, da passa nok tittelen Villskapens år betre! Femti sider seinare, etter den dyktige diktaren sine reportasjar frå Sør-Italia og etter hans ekteskapelege reparasjon, da blir eg i tvil. 

Diktet Jeg velger meg april, som vi alle kan, dette fortel noko generelt om Bjørnsons usvikelege kampvilje:

Jeg velger meg april.
I den det gamle faller,
i den det ny får feste;
det volder litt rabalder,-
dog fred er ei det beste,
men at man noe vil.

Jeg velger meg april,
fordi den stormer, feier,
fordi den smiler, smelter,
fordi den evner eier,
fordi den krefter velter,-
i den blir somren til!

Y (6/5-2010)

Etter nokre veker har eg no avslutta første band av Edvard Hoems fine biografi over Bjørnstjerne Bjørnson. Det var 600 sider, pluss tillegg som eg har bladd i. Forvitneleg lesing, eit stort arbeid. Første band går til og med 1875. Bjørnsons samtidsdrama En Fallitsigrar i Tyskland. Det har skjedd utruleg mykje med Noreg på tjue, tretti år – .

Edvard Hoem har hatt ei ekstra stor stoffmengd til denne biografien. Første del av biografien er like mykje nordisk og europeisk soge som han er norsk (pluss dansk) litteratursoge og ein forfattarskjebne med mange kapittel. Inntrykket mitt er at Hoem har tatt ein heller prakmatisk innfallsvinkel til den store stoffmengda og dermed komme trygt i land. 

Andre sider ved biografien og andre synspunkt på biografien enn hos meg kjem fram i Bodil Stenseths melding i Dagbladet .

Kenneth Goldsmith sin “skoletime”

var prega av ein mann med rik røynsle framfor forsamlingar, og han var ikkje redd for å bruke dei store eller uventa orda. Når han sat og følgde manus, skotta han heile tida opp, med kvikk guteaktig mine. Kva sa han så til festivalen? Han refererte m.a dei to heilt sentrale avsnitta over, som eg drog fram frå Audiatur-katalogen. Pluss:

1) Han presenterte ein definisjon av «collage», den noterte eg: Collage er to smakar ført saman av ein tredje smak. Om det er hans eigen definisjon, er det skarpt sett, og (han) treng ros.
2) Han formulerte «thinkership» framfor «readership» i litteraturen. Og da stilte eg meg straks spørsmålet om han ikkje sette noko anna framfor også «thinkership»?
3) Han gjentok ein argumentasjon om at vi ikkje treng meir tekst, at vi flyt over av tekst og derfor har nok av dette. Derav uttrykket som han står for: noncreative writing (=iallfall eit godt humoristisk slagord). Men Goldsmith skriv da sjølv verk som er nokså kreative, skulle eg meine? Til dømes den teksten hans som inneheld alt han sjølv sa i ei heil lang veke, eller så, tatt opp med påmontert mikrofon. Her ser vi elles eit døme på bruk av moderne teknologi… Og likevel har eg vel ofte inntrykk av at mange spennande poetar ikkje ser godt den tradisjonen som dei står på med ein fot i. Det dei trur er nytt, heilt nytt, er ikkje fullt  nytt, medan det nyaste hos dei nok ikkje alltid blir sett og formulert.

Etter Kenneth Goldsmith kom Derek Beaulieu med meir atterhald til poesiretninga. Om seg sjølv sa han: «Sometimes konseptuell, mostly concrete poetry». Og i paneldebatten som følgde, hadde både Ulf Karl Olov Nilsson, Monica Aasprong og Gitte Broeng ei meir søkande og fleirtydig innstilling enn leiaren for konseptpoesien bruker å halde fram. Gitte Broeng la vekt på – først og fremst – eit konseptuelt rammeverk… Nilsson hevda at den biografiske lesinga alltid er der. Gitte Broeng ville ikkje gje slepp på «det poetiske auget», noko som straks førte til ein debatt i salen denne kvelden. And that concludes the votes from the Norwegian jury. Ha ein fin kveld.

Eg høyrde på Kenneth Goldsmith

og kanadiske Derek Beaulieu og den etterfølgjande paneldebatten, det gjorde eg fordi Ottar Ormstad kontakta meg. Det kjem seinare nokre kommentarar frå meg til desse tre etterfølgjande evenementa under poesifestivalen, og eg er framleis i Oslo.