Poesi for haust-fest

Det er blitt skapte fleire ferske poesifestivalar og “litteraturdagar”. Og dette kjem ikkje berre på heftig sommarstid, men også under den vakre hausten i september. Ikkje berre poesifest i dei store byane, men også ute på bygdene, det har vi sett meir og meir til av. Dessutan kjem like mange folk saman på mindre plassar som i dei største byane i Noreg. Om eit par dagar byrjar poesifesten i Ulvik. Program.

Kjartan Hatløy, som kjem ifrå Sogn, har skrive Kjøkkendikt. Hatløy er ein av mange poetar som gjestar hardangerbygda Ulvik no i slutten av veka. Andre forfattarar som skyt til, er Cecilie Løveid og Erlend O.Nødtvedt frå Bergen, Geir Gulliksen, Ingrid Storholmen, Morten Wintervold, Aina Villanger, Paal Helge Haugen og fleire nordiske namn. 

Diktet kjem (frå Hatløy):

Denne oppvaskkosten


får somme kjørel til å sveve


mot lysegrøn bakgrunn, den blå oppvaskkosten heng på den kvite kroken


kvart kjørel her fekk godt av den eineståande børstespensten


den er heilt still no, og lyder ingen, saknar heller ikkje hender


den berre lyttar til rommet den fyller


dette inntek den, med sin vind av lys[

Ps 23.sep.-12:

Avisa Dag og Tid har denne veka ein tosiders reportasje frå Ulvik Poesifestival. Journalist Ronny Spaans skryt av Erlend O.Nødvedt sitt jublande diktbidrag, og “litterære og musikalske høgdepunkt”, men han kritiserer festivalen som ein lite gjennomtenkt heilskap og saknar spesielt eit grep når det gjeld deltaking av internasjonale poetar.  Dag og Tid slår opp denne sentensen: -DTVEDT VISER OSS VEG UT AV INTIMITETS- OG KVARDAGSTONEN I NORSK LYRIKK.

Ellen Einan-dag i Hardanger

I samarbeid med Olav H.Hauge-sentret arrangerer Hardanger folkemuseum (Utne) diktardagen 2012 med Ellen Einan som tema, dette er sundag 26.august kl 14.30.

Av programmet: Helge Rykkja les frå Ellen Einan sitt forfattarskap. Konsert med Annlaug Børsheim og Rannveig Djønne.

Innleiingsvis: Olav H.Hauges dagbokskommentar til – og kontakt med – Ellen Einan.

Bokkafé med heimebakst. Billettpris 200/180/barn gratis.

Blikk over Einans dikt

Denne nettstaden kan merke auka søk på poeten Ellen Einan. Søka har nok samanheng med at hennar samla dikt er utgjeve i fjor. Den nye utgjevinga vil lettare syne kven poeten er, verkar det som. Ein sterk nordnorsk poet som ennå har mykje å gå på (i høve til det store publikum si interesse)… 

For min del skreiv eg om eit møte med Ellen Einan . Her er eit par dikt til:

HADDE ØRNEN EN TONE?




Gråt hunløven?
Den som visste.
Her sitter jeg i kornengen, meget lett synlig
for alle de ville dyr.


Våre blå duggenger tilsatt ullsauvesen nu.


Besynderlig hvor det sprer seg.


Hagemannen sval for tiden.

Einan-diktet er frå debutsamlinga i 1982. Tonen er slentrande om noko vanskeleg. Bruken av nyordet “hagemannen” har eit klårt barnleg element. Eg vel også å sitere eit av dei kortfatta dikta hennar, dette er tatt frå samlinga i 1999, ein fase som stoppar med dei to sist skrivne samlingane (frå 2004 og 2009):

JEG GLEDER FANGEN MED MIN TRANE




Den er min fugl.
Den eier det jeg før eide.
Letthet, brann, dans.

Påmelde diktbøker

Innafor lyrikk-kategorien er påmelde bøker til kulturfondet 38 stk.. 

Slik ser lista ut på Kulturrådet sine nettsider, ei skisseprega liste, i alfabetisk rekkjefølgje etter forfattar (for det meste). Dette ser du også under. Boktittel kjem midt i, og forlag kjem til sist på linja. Aller først mellom diktutgjevingane kjem to antologiar. 

Vi snakkar om bøker som er under utgjeving, eller alt er utgjeve, i år!

  • Antologi: Moderne islandske dikt (arb.tittel) v/K. Breidfjord. Bokvennen
  • Antologi: Konseptualismeantologi v/Paal Bjelke Andersen. Flamme
  • Bakke, Gunstein. Murskueteknikkane.  Oktober
  • Berget, Kristin uten tittel. Cappelen Damm
  • Berge, Gunnar. Claude X-faktoren. Forlaget Attåt
  • Blatt, Thomas Marco. 1920 Sørumsand. Kolon
  • Boutroue, Yves. Dette vinduet er min kvinne  * papir/e-bok. Communicatio
  • Christensen, Lars Saabye og Tom Stalsberg. Min Buick er lastet med. Aschehoug
  • Dragseth, Terje. Bella Blu. Cappelen Damm
  • Eidslott, Arnold. Postludium  * papir/e-bok. Gyldendal
  • Elfyn, Menna. Uten tittel (org. Cell Angel) v/Jan Erik Rekdal, Solum
  • Fenne, Jo Torkjel. Statueveltere. Tiden
  • Furre, Ingrid. Kollektivet. Flamme
  • Hjemås, Rune. Det er ikke vår, det er global oppvarming. Tiden
  • Horats Satirer. Bok 1 v/Johann Grip. Tiden
  • Hæggernes, Kristian S. Skogen åpner lenge før jeg våkner. Cappelen Damm
  • Indreeide, Erling. Vi er presens. Oktober
  • Myrhaug, Christian. Aske Være lik  * papir/e-bok. Bokvennen
  • Ondaatje, Michael. Samla verk av Billy the Kid v/Espen Stuelaand og Anne Arneberg. Samlaget
  • Pasolini, Paolo Pier. Theopoiesis. Dikt i utvalg v/Camilla Amanda Chams Henrichsen. Bokvennen
  • Pessoa, Fernando. Alberto Caeiros poesi v/Øystein Vidnes. Flamme
  • Powell, Ren. An elastic state of mind. Wigestrand
  • Refsum, Kristian. Kåte dikt. Oktober
  • Rein, Arild. Songar frå kulturkafeen. Samlaget
  • Rem, Håvard. 30 40 50 Håvard Rem. Schibsted
  • Riise, Charlotte. Eg treng tid til å sakna deg  * papir/e-bok. Gyldendal
  • Riis, Annie. En som het En  * papir/e-bok. Aschehoug
  • Roubaud, Jaques. Noe svart v/Thomas Lundbo. Oktober
  • Rzadkowska, Joanna. Gjentakelsestvang  * papir/e-bok. Bokvennen
  • Raavand, Lars Haga. Hvalfall  * papir/e-bok. Aschehoug
  • Sande, Hans. I dag såg eg to spadar. Selja
  • Schonstein, Patricia. uten tittel. Margbok
  • Shakespeare, William. Hamlet. Oktober
  • Uthaug, Geir. Lord Byron: Childe Harold (canto 3-5)  * papir/e-bok. Bokvennen
  • Vicinelli, Patricia. uten tittel v/Tommy Watz. Oktober
  • Villanger, Aina Langsang: et flytans habitat. Oktober
  • Yndestad, Elisabeth. Forvillelsen. Cappelen Damm
  • Åmodt, Tina og Ida Säll. Syntesen. Tur forlag

Ein smakebit kjem under frå storbymodernisten Rune F. Hjemås sin lyrikkdebut etter to eigne romanar på nynorsk; lyrikkdebuten som har fått tittelen Det er ikke vår, det er global oppvarming:

HOLDEPLASS (sprawl 1)



det var denne gaten, skitten
og det nedslitte busskuret
det var lyktene som blomstret om høsten
og løvet som falt fra boligblokkene
det var dette jeg prøvde å huske
det var tilgrisede transformatorkiosker
det var grafitti i gangtunneler: å være
et barn av sin egen barndom, sies det
for enhver barndom finner sted
i en forstad til livet
hvor en storby skinner i det fjerne,
det var lyset fra en verden uten oss
når det farget av på drabantbyhimmelen
når følelsene sprang ut, stille 
i ly av lyktestolpene

Ved bokåret sist, dvs 2011, var eg så påpasseleg at eg etter kvart har omtalt 33 av diktbøkene dette året .

Ligg bøkene trygge?

Det er ikkje altfor ofte at ein høyrer poesi bli lese på årsmøtet til Den norske Forfattarforeining. Men da Lina Undrum Mariussen tok imot Tarjei Vesaas sin debutantpris på årsmøtet sist helg, las prisvinnaren dikt frå boka .

Og alt før, under bolken om boksal, så las ein av dei innbedne til diskusjonen, ein bokhandlar i Norli Libris, eit dikt utgjeve 2002 av Jon Hjørnevik. Diktet går slik:

Inne i ein bokhandel
ligg eg - ei bok i frykt,
eg er ei samling dikt
som ikkje har det trygt.


Eg føler meg så utrygg
mellom bøker, tonn på tonn,
frå ekle "Ord om lykke"
til svære leksikon.


Eg er ei bok i redsle, 
gøymt inne i ein krok,
bak ein diger dunge
med Kjærstads nye bok.


Eg ropar til ein kunde:
"Kom og redd meg no!"
Folk kjem bort og blar ei stund,
og vel ut Erlend Loe.


Men alt går vel til slutt,
ein kunde gjer meg stolt,
han legg meg inntil Ari Behn,
og oppå Anne Holt.

Slik er stilen til Hjørnevik. Blei du interessert i forfattaren, kan du få ein omtale av den nyaste boka, Flukta frå rekkehuset

Større fridom ved gjendikting?

Thomas Lundbo er i  litteraturbilaget til Klassekampen 17. mars -12. Lundbo skriv om gjendikting av poesi, i eit stort essay om Jacques Roubauds diktbok Noe svart faktisk gjendikta til norsk i år av Lundbo sjølv. Originalen Quelque chose noir er ei sorgbok frå 1986 – .

Enkelte parti i Lundbos essay handlar om gjendikting meir generelt, og avsnitta under var så opplysande at eg skulle referere dei:

Ordrett

På norsk har vi et eget ord for poesioversettelse, gjendiktning, et ord som antyder at oversetteren kan ta seg større friheter for å bevare originalens formspråk enn i prosaoversettelse. I moderne poesi skrevet på ubunden form, uten rim og fast versemål, må gjendikteren ofte snarere holde seg enda tettere til verkets ordstilling og setningsbygning, siden enkeltordenes innbyrdes plassering og meningsutveklsling får så stor vekt, og omskrivninger vil ødelegge oppsettet. 

I et av diktene i “Noe svart” støtte jeg på ordparet facile og difficile, som normalt ville oversettes med “lett” og “vanskelig”. Det passet overhodet ikke her, siden Facile sto til den elskedes døde kropp (“uten masse”), og difficile sto til natten. Løsningen ble å gå etymologisk til verks. Begge ordene har rot i det latinske verbet facere, “å gjøre”, en grunnbetydning jeg kunne få med i ordene medgjørlig og umedgjørlig, som ivaretok både den grafiske forbindelsen og den semantiske motsetningen mellom ordene.

Her fann eg eit ferskt notat om lesing av Jacques Roubauds bok 

Vår med Omar K?

Vi går tilbake til 1100-talet. Og si tids leiande i naturvitskap for Persia var Omar Khayyam. Han skreiv også, om det var mindre kjend, tradisjonelle strofer av ruba’iyat. Desse blir tolka, ifølgje forskarar, å ha åndeleg karakter. Dei tradisjonelle og konsentrerte strofene har vandra vidt og blitt populære i Vesten.

I 1997 gav Johannes Gjerdåker ut Ruba’iyat på norsk, ei samling av 90 gjendikta og for det meste uavhengige strofer, og alle i same versmål. Denne norske samlinga har komme i ny utgåve 2012. Det vil seie med utval, gjendikting og føreord ved Johannes Gjerdåker.

Velsigna denne dag når lufta skin
og mild vind rører blome-eng og lin;
til rosa ropar nattergalen ør:
"No er det tida til å drikka vin!"

Enkelte av strofene ligg nære epigrammet. Eg tykkjer Gjerdåker sjølv har lagt seg på historiske stilnivå som kan minne om Åsmund Olafsson Vinje (Tenkj på “Nasjonalitet” eller på No ser eg atter slike fjell og dalar som dei eg i min fyrste ungdom såg) når gjen-diktaren skriv slik som dette (og kva anna kunne han gjere):

Då hjarta mitt av kjærleik måtte slå,
eg kunne nesten alle ting forstå,
men straks eg såg med augo av forstand,
var aldri meire noko kjent å sjå.

Wislawa Szymborska

Poeten Wislawa Szymborska er gått bort, 88 år gammal. 

Harriet Staff skriv om den polske poeten, som fekk nobelprisen, i ein artikkel på nettet: Remembering Szymborska.

Jan Erik Vold gjendikta Szymborskas dikt “Brueghels to aper” for Volds feira bok Storytellers:

Slik var min store eksamensdrøm:
I et vindu sitter to aper i lenke.
Utenfor svever himmelen
og havet bader.


Jeg oppe i menneskenes historie.
Jeg stotrer og stammer.


Den ene apen skotter på meg og lytter skjelmsk,
den andre virker som den sover -
men når det blir lenge stille etter et spørsmål
setter den meg på glid
ved å rasle forsiktig med lenken.

Brueghel var ein flamsk målar, mange hundreår før poeten. Men eg trur at dette i tittelen er heilt underordna, iallfall når ein les diktet separat. Det som diktet konsentrerer seg om, er noko så enkelt som fellestrekk ved aper (eller dyr i bur) og menneske. 

Norske wikipedia har dette å fortelje om Szymborska.

Din nye, korleis er ho?

"Bittersøt"



Oppover åsen plukker jeg urter
nedover møter jeg min tidligere mann
Knelende spør jeg min tidligere mann
- Din nye, hvordan er hun?
- Min nye er god, tror jeg nok
men den gamle var vakrere enda
Ansikt og uttrykk kan likne mye
men hender er ganske forskjellige
Min nye går inn gjennom porten
min gamle gikk ut rommet bak
Min nye er dyktig med fin-vev
min gamle var grov-vevens mester
Den fine gir én rull om dagen
den grove ga mere enda
Ser du fin-veven mot den grove
kan den ikke liknes med den

Trur du dette diktet er gammalt? Ja, det er det. Diktet er i ei bok som heiter Kvinnestemmer og som kom i 2011. Dette er utvalde og omsette dikt frå “Kinas eldste poesi”, ein antologi som dekkjer tidsrommet heilt frå 1000 år før vår tidsrekning til år 600 e.Kr. (Diktet over finst på side 106.)

Antologien står Harald Bøckman for, det vil seie for gjendikting, for utval, innleiing, kommentarar og etterord. Diktet “Bittersøt” skal vere eit namngjete kjærleikdikt, i følgje ein medfølgjande note. Og årsaka til den store populariteten skal vere den sjeldant ærlege ettertanken som kjem frå ein mann som møter den “han tidlegare har kasta vrak på.

Ei avvikande diktutgjeving?

Ei kjærleiks- og forelskingssoge er vel ikkje det vanlegaste å finne som gjennomgangstema i diktbok. Forlaget MARGbok har gjeve ut ei slik gjennomgangssoge, med Ann Kavlis diktbok ut av juli. Kjærleiks- eller forelskingssoga her er ikkje særleg spesiell. Og dynamikken i soga følgjer kalenderåret i Noreg med skilje mellom varm årstid og kald årstid, både fysisk og mentalt. Parallelt og på enkelt vis. På mikroplanet er forteljinga endefram og omgjevnaden samanlagt utfyllande – .

Første bolk fungerer som forkanten av temaet, her er stemninga avventande. Diktet, frå side 14, er slik:

Overveldet av vinduet ser jeg formiddagslyset rulle over asfalt
En valp blir løftet opp,
og han som spiller trekkspill på hjørnet av Thereses gate
har tre grep å variere med
Byen bindes sammen av spor og skinner
Lyskasterne på Bislet er slått av,
står vakt over tankene
Ingen heier der nå

Heiing er ikkje berre Bislet, men går igjen i boka, likt eit nøkkelord som gjentas. îByen bindes sammenî er eit innslag til Jan Erik Volds trikkeskinnedikt. Men boka må gåast opp. Etter kvart, under lesinga av boka, dukkar tilhøva mellom to opp. Til slutt kjem hausten og oppbrotet, samt dette vesle diktet til slutt: “Gjessene flyr lavt over Skagerak nå/ Lager et gråhvitt riss over havet/ Ploger opp en bølge langs båtens strenge linje/ Så skal også de komme fram”.

Vi står med noko som er motsett dagens krimunderhaldning, for der er motiva svært spesielle og røynda er svært konstruert og tilliks følgjer ein fast mal; anten det er romanen Snømannen eller TVn Bron/ Broen vi prøver ut – . 

Dersom det rett framme – eller noko vi mange opplevde/ opplever – er avantgardistisk, så er Ann Kavli avantgardistisk med diktboka ut av juli.

Opplysning: Forfattaren var ein av initiativtakarane til mange godt arrangerte litterære program på Josefine i Oslo.


Kort note til diktet sitert over: gata står skrive “Theresesgate” i boka, dvs berre i eitt ord (kanskje med overlegg, stilistisk).