Som eit slag

Den norske handelsflåten i si siste stordomstid, ved M/S Angeline av Harstad i 1960-åra.

Nokre menneske kjem til skjels år og alder og ber preg av det…

Her er først under eksemplet LÆREDIKT (diktet kjem eit godt stykke ute i boka):

Du kan studere en øse vann
og kalle det sannheten om havet
men lykke er det ikke



Du kan drikke deg full
og være lykkelig en dag
gifter du deg kan lykken vare to dager



men den kloke råder sin sønn:
Bli gartnersvenn og vær lykkelig
alle dine dager



og sier til den det går ille:
Det er den første natta i galgen
som er den verste

Men Jonassen kan også berette. Og han kan til og med snakke med eit mykje mildare tonefall. Her er diktet tre sider seinare, med tittelen FOTNOTER:

En strandsittersønn stjal ei sjekte
og rodde ut vågen
Der slutter historien som et nålestikk
men fordi dette ikke er en kongesaga
vil jeg vite om han kom til Bergen



og om ferden gikk videre
til København eller Madeira
med en slupp eller barkentiner
Ble han bryggeslusk eller vertshusholder
Havnet han i jern eller på havets bunn



Hans dåd ble to linjer i tingprotokollen
hans dager saltkorn som smeltet
Var det ingen som hørte han si
god morgen og god natt
og la det fram til hans forsvar

Alt som ikke fins består av uvanleg gode sjølvstendige delar. Og likevel er fellespreget det sterkaste ved boka. Dette er ei bok om menneskeleg kontakt på tvers, liksom det skulle vere eit framhald av Bibelen si soge om den barmhjertige mannen frå Samaria eller liknande læremessige oppsummeringar. Alle som har opplevd sosiale katastrofar ein eller annan gong – og det har dei aller fleste gjort – får med seg noko med Jonassen sine dikt.

Poeten Bjørn Aamodt er nett avliden og borte som aktiv deltakande, men vi har Per Jonassen blant oss. Du som elskar Brecht, du vil like det Jonassen skriv. Du som elskar Kolbein Falkeid med strøymande mange bilete frå sjølivet, vil også like Jonassen. Slik kunne eg halde på med å ramse opp gode poetar i samband med Per Jonassen.  

Diktet på neste side – etter det siterte FOTNOTER – les eg som eit ømt og nært kjærleiksdikt; også eit dikt som dette rommar altså Alt som ikke fins. Her er det, diktet HUN SOM ROR:

Når kveldsnyhetene dør ut
og lyset er som fløyel
legger vi ut
på det svarte vannet
og under stupbratte fjell
lar jeg agnet synke
med et håp om napp og lykke
når jeg ser hvor fint og forsiktig
dråpene slipper årebladet

I neste no, det følgjande diktet (side 41), vider det heile seg ut igjen, med all samfunns- og livsfilosofien igjen. Nei, alt dette kan eg berre be folk kaste seg, over rett og slett. Når du har lese ein god del, vil du kanskje prøve avslutningsdiktet, som er titteldikt (samt baksidedikt), om att! Gratulerer til forfattar og forlag.

Er det rare best?

Den sovjetrussiske poeten Velimir Khlebnikov er komen ut på norsk.

Hos komponisten Beethoven bryt ein tyrkisk marsj brått rett inn i bygningskroppen i det opphøgde komplette symfoniske orkesterverket – .

Hos Beethoven bryt menneskerøysta skarpt inn i alt det riktige komplette instrumental-musikalske, og dette skjer på slutten av den siste (og niande) symfonien hans. På si tid var denne innblandinga spesielt ny og rar. Men Beethoven var på den tida ein godkjent kunstnar med ivrige tilhengjarskarar.

Hald fram å lesa Er det rare best?

Avislesarane

Ny norsk bok med den russiske eksilpoeten Marina Tsvetajeva

Det er skrive eit dikt om avislesarane. Dette diktet blei skrive i 1935. Forfattaren var ein russisk poet, Marina Tsvetajeva. Korleis er diktet om avislesarane? Det er på 11 strofer og nett komme ut på norsk. Du kan lese det her, under. Forfattaren Jo Eggen har omsett til norsk.

Avislesarane



Ein underjordisk slange fraktar
folk i sitt system.
Og kvar og ein har si
avis (har sin eksem!)
Ein drøvtyggarrefleks,
ein nyheitskaries.
Dei tygg som mjukaste voks
avisa dei står og les.

Kven les? Ein ung? Ein gammal?
Ein atlet eller soldat?
Dei mistar ansikt, alder.
Som skjelett eller plakat,
kledd i avis frå panna
til navlen, står Paris.
La vere, jente, du vil få
eit barn som les avis.

Dei vog - «var saman med søstera» -
gar - «slo far i hel!»
Dei voggar seg fulle
på tomgodset servert.

Finst soloppgang og solnedgang
i slikt eit paradis?
For dei som sluker tomheit,
dei som les avis!

Avis - les: vonde glis,
avis - les skit til sals
Kvar spalte grisar til,
kvart avsnitt vekker hat...

Kva står de med på Dommedag
som vitne og bevis!
Grafsarar etter minutt,
de som les avis!

Han gikk! Blei bare borte!
Mora sin gamle sut.
Mødrer! Gutenberg-pressa
er verre enn Schwarz sitt krut!

Heller på kyrkjegarden
enn smitta av ein notis,
enn å klø den same skorpa
som dei som les avis!

Kven gravlegg sønene våre
før dei får levd eit liv?
Blodskamblandarane:
Dei som skriv avis!

Dette, men mye sterkare
enn i diktet mitt! -
tenker eg der eg står
med eit manuskript

foran dette ansiktet
tomt på alle vis! -
ikkje-ansiktet til 
redaktøren for avis-

skiten.

Les diktet også høgt, så vil du merke at forfattaren, Marina Tsvetajeva, har eit stort driv, og du vil setje pris på eit godt arbeid av omsetjaren, Jo Eggen. Dette diktet står som eit siste dikt i Eggens utval/utgjeving av Tsvetajevas dikt, Milestolpar (2011). 

Diktet Avislesarane er eit dikt om medier, og det minner meg om Prøysens mediedikt Visa hennes Staslin . Dei to dikta – Tsvetajeva versus Prøysen – har bl.a noko tilfeldig sams i oppbygginga; oppbygginga har bl.a nytta tiraderim som avslutning på strofene i dikta.

Tsvetajeva skreiv diktet sitt under eit eksil i Paris. Paris dukkar opp i diktet. Harde 4 år seinare var ho på plass i Sovjetunionen igjen, no rett føre verdskrigen kom i gang. Dette var enda ei vanskeleg tid for henne og familien, og det endte med sjølvmord for Marina i 1941, 49 år gammal.

Litt meir om Marina Tsvetajeva og litt om Jo Eggen

Estetisk: Marina Tsvetajeva var korkje med futuristane eller akmeistane (Anna Akhmatova), men ho respekterte futuristen Vladimir Majakovskij. Politisk: Marina Tsvetajeva var korkje med dei kvite eller dei raude (slik folk i familien hennar var), men manøvrerte.

Omsetjaren Jo Eggen har før sett om Osip Mandelstam og Anna Akhmatova frå russisk, samt barnedikt av Samueil Marsjak. Og Jo Eggen har forsynt boka på Marina Tsvetajeva sine dikt med ein entusiastisk introduksjon. Eggens siste eiga diktutgjeving er Stavkirkedikt

Ein framand i Hustadvika

Dikt av Gilles Dossou-Gouin. 
Foto: Norsk forfattersentrum

Gilles Dossou-Gouin har gjeve ut boka En fremmed i Hustadvika. Dossou-Gouin kjem frå Benin, eit vest-afrikansk land. Hustadvika utafor Romsdalen er kanskje noko av det meir norske som finst. Enda det svære området Hustadvika knapt fortener namnet sitt «vik». For med ordet «vik» tenkjer vi på noko roleg og skjermande. Hustadvika er mykje meir eit ope havstykke imot Atlanterhavet med lumske skjær innafor, slik at storm eller orkan kan få fullt spelerom og sende mindre båtar i ulykke. 

Hald fram å lesa Ein framand i Hustadvika

Naturvitskap i dikt

Wardenær. Foto: Aschehoug Agency

Higgsboson: Eit Higgsboson er ein elementærpartikkel – . Torild Wardenær gjer det sjeldne å ta ny naturvitskapleg oppdaging inn i dikta sine. Så også i boka av året: Mens Higgsbosonet gnager

Korleis bruker så Torild Wardenær naturvitskaplege tankar til den nye boka? Her er ei prøve. Dette er titteldiktet i Mens Higgsbosonet gnager:

Hald fram å lesa Naturvitskap i dikt

Dikt som pageturner

Pål Angelskår debuterer med dikt

Eg får ti bøker frå biblioteket i hendene. Til låns. Det er ti diktbøker som nyss er komne til biblioteket for registrering. Eg stokkar bøkene og mønstrar dei. Her er alt. Den mest morosame å sjå på, alt frå omslaget, er Pål Angelskårs bokdebut: I sommer skal jeg gifte meg med Cecilie. Men eg tenkjer på sosiale media når eg les, og eg tenkte samtidig på konkretistisk readynade når eg såg denne boka og blei glad.

Hald fram å lesa Dikt som pageturner

Små-sporven

Og so – kvitt-kvitt, gomår’en! 
Foto: miljolare.no

Vakna her om dagen til tett fuglesong til og med ein regnversmorgon. Og da tenkte eg straks på ”Små-sporven gjeng i tunet” med Catarinus Ellings gamle heiderskronte melodi, som Deep River Boys fall for. Ja, Elvegutane og ”Små-sporven” ligg ute på nettet i opptak. Teksten er Arne Garborg sin (og ikkje Trysil-diktaren Einar Skjæraasen sin, slik YouTube feilaktig fortel).

Hald fram å lesa Små-sporven

Dugnad – å gjennomføre dikt

Paal Bjelke Andersen
m/ Dugnad

Paal Bjelke Andersen går opp igjen vegane i poesien gjennom debutboka si Dugnad, og han gjer dette spennande, reisa blir spennande.

Hald fram å lesa Dugnad – å gjennomføre dikt

Aksepterande og forsonande

Halvard Foynes.
Foto: Jo Michael

Det kan vere teikn på mogne tankar når folk har eit presist sjølvsyn eller vågar å lytte godt til andre sine syn på tilhøva. Ja. Noko av det mest forsonande og aksepterande i norsk lyrikk nett no, det er Halvard Foynes med den nye boka Douglasgrana i Botanisk hage. Eit stykke ute i diktet Uten å etterlate spor – der står dei observerande tre linene:

Lidelsen er visket ut
og jeg er blitt en eldre, gråhåret mann uten framtid,
i strålende humør. (...)
Hald fram å lesa Aksepterande og forsonande