Topografi mot romantikk

Rolf Jacobsen (1907–1994)
Fotograf: Geir Olsen | © VG/NTB Scanpix

Dei er interesserte i klassisk og annan førromantisk litteratur, desse poetane: Både Georg Johannesen og Kjell Heggelund av poetane i Noreg kan reknast hit. Frå ein mykje seinare generasjon kan nemnast Øyvind Rimbereid, han er aller mest kjend for diktsamlinga Solaris korrigert, som kom for eit par år sidan. I fjor gav han ut ei essay-samling, Hvorfor ensomt leve, som både ber preg av sjeldan stor interesse for førromantisk dikting, og som gjev eit grunnlag for – slik eg ser det – hans eigen lyrikk. Ikkje minst syner det lange essayet Om det topografiske diktet heile nedslagsområdet for det han diktar og skriv. For meg er tankane hans lærerike og inspirerande. Ronny Spaans melde Rimbereids essaysamling med entusiasme i Dag og Tid .

Hald fram å lesa Topografi mot romantikk

Metode for politisk roman

Armand V av Dag Solstad | © New Directions

Nettstaden har begynt på nytt år, liksom mangt anna har begynt på nytt år. Rundt denne tida plar ein kvar gong å oppsummere hendingar og tendensar i det som har vori. For meg er det fleire saker i fjor som eg kunne stoppe opp ved no og streke under. I fjor hadde eg ein mindre kommentar til usemja om Dag Solstads roman var ein politisk roman:

Hald fram å lesa Metode for politisk roman

Jan Erik Vold og Jan Erik Vold

Jan Erik Vold. Foto: Riksteateret

Det blir ein varm sein september i 1999, delvis med flaumfåre. Eg ser ut på roleg oljeblankt vatn på Bærøy-fjorden ein augneblink. Såg Jan Erik Vold på skjermen gle seg over Georg Johannesens «gjenkomst» med Ars Vivendi – over ein 1959-forfattar som prega heile generasjonen, heile sekstitalet i Noreg, dei som var da og som er middelaldrande og sindige og blitt rekneskapspliktige nå. Jan Erik Vold sit ved sida av Johannesen. Jan Erik Vold beherskar og bruker moderne media. 

Hald fram å lesa Jan Erik Vold og Jan Erik Vold

Vennskap i lyrikk?

Som ung i 1963 opplevde eg Halldis Moren Vesaas på eit kultur-arrangement. Det var på Rauland – nærmare bestemt. Seinare såg eg ein svart-kvit film, der Moren Vesaas las eigne dikt sitjande utan noko papir framføre seg. Ho las m.a det kjende diktet Ord over grind og kommenterte at mange har lesi diktet som eit kjærleiksdikt – .

Hald fram å lesa Vennskap i lyrikk?

Södergran og Södergran

Den svenske forfattaren Mara Lee
 Foto: Jonas Ekströmer

Den svenske forfattaren Mara Lee heldt eit todelt foredrag på Lillehammerfestivalen 2006, den eine delen var om Caroline Bergvall, den andre delen, som eg skal ta føre meg her, var essayistisk om forståinga av kjend klassisk litteratur, August Strindberg og Edith Södergran. Eg har møtt og sitert Mara Lee før. Her er Gunnar Wærnes sin presentasjon av henne frå ÆÅ-festivalen i fjor . Mara Lee var m.a seminarleiar der.

Hald fram å lesa Södergran og Södergran

Er dikt noko herk?

Poet, visediktar Helge Stangnes. 
Foto: Reiner Schaufler

Vi ser stadig nokon ta oppgjer med uforstand og «snobberi» og komme med nye forslag om diktet sin plass. Ein instans innan Norsk kulturråd (innan det rådet som løyver statleg støtte til litteraturen) har nyleg tenkt høgt og kritisk… Vel. Rimdikt-tradisjonar har nyleg blitt etterlyst som ein publikumsvennleg sjanger, iallfall av Knut Buen og bokmeldar Eirik Lodén. Midt på 1980-talet låg det i den aktive Karin Moe sin uttalte «postmodernisme» å oppvurdere og sidestille ulike sjangrar i kunst og kulturliv. Men slik ho gjorde det og lykkast med i prosaen sin, nådde ho ikkje heilt fram i lyrikken hos seg sjølv (eller hos andre poetar). La oss no undersøke rimdikt som ei mogleg farbar lyrikkfil tett ved sida av andre utfordrande diktsjangrar. Første atter-hald for meg og deg: Det er ikkje nok at det rimer og rytmen glir – .

Hald fram å lesa Er dikt noko herk?

Geir Gulliksen med godversjonen av langdikt

Geir Gulliksen i god form
Foto: Britt Myhrvold

I Nrk vann Geir Gulliksen med det beste enkeltdiktet. Geir Gulliksen kom med dikta ”se på meg nå” no i haust. I det minste EIN avismeldar har sett stor kameratskap med Jan Erik Volds ”Mor Godhjertas glade versjon. Ja”. Alt dette gjorde meg nysgjerrig, og eg kunne ikkje sleppe tanken, slik at eg gav meg sjølv nett Geir Gulliksens bok i julegåve på tampen av førebuingane til jul, og ho er lesen i porsjonar (i Bergen og Kragerø). Det følgjande kan vere eit bidrag på overtid til artikkelen min Gjenoppstått Mor Godhjertas glade versjon. Ja?.

Hald fram å lesa Geir Gulliksen med godversjonen av langdikt

Gjenoppstått Mor Godhjertas glade versjon?

lyrikar Nils-Øivind Haagensen. Foto: Heidi Furre

Stadig oftare blir dikt frå førti år tilbake trukki fram som forelegg for yngre norske poetar. Det nye litteratur-tidsskriftet Kuiper har bede meg skrive noko for dei om fenomenet. Dette har eg gjort. Og svaret mitt kjem også her, med fokus på bl.a boka med tittel Nils-Øivind Haagensen skriver (kom ut 2005):

Hald fram å lesa Gjenoppstått Mor Godhjertas glade versjon?

Pulsen på kunsten og litteraturen, del 2

(denne følgjer etter Pulsen på kunsten og litteraturen, del 1)

Vi er vane med ulike sprang og retningar i kunsten og litteraturen. Det finst alltid fleire tendensar både i kunsten og litteraturen. Men kva er sjølve hovudtendensen, eller pulsen, dei siste ti åra i Norden? Er det ei ny vending i kunstestetikken til diverse som er utanfor kunstverket? Eivind Røssaak meiner at ”selviakttakelse” kan eller må vere denne viktige tendensen å forstå, og han seier i innleiinga til boka si (juni, 2005): ”Det som kalles selvet og virkeligheten, sees på som ressurser for kunsten.” Ei spissformulering blir det for meg når Røssaak gjev boka den tittelen ho har fått og ikkje heller den breiare formuleringa: 
”Selviakttakelse og virkelighet – en tendens i kunst og litteratur.” 

Hald fram å lesa Pulsen på kunsten og litteraturen, del 2

Pulsen på kunsten og litteraturen, del 1

Eivind Røssaak
Foto: Morgenbladet

ER DET nokon som undersøker tilstanden og tendensen i dagens kunst og litteratur? Ja, Norsk Kulturråd gjer det saman med Eivind Røssaak, i ei ny rapportbok med tittelen «Selviakttakelse – en tendens i kunst og litteratur».

Hald fram å lesa Pulsen på kunsten og litteraturen, del 1