Hush little Norway

Anne Brown i Porgy and Bess med urpremiere 1935

Verda blir dikt… Verda sett frå Noreg minner om klassiske skildringar av imperialismen. Statsselskapet Statoil kan brukast som døme på norsk offisiell økonomisk politikk, nemleg ved å herje og røve fritt rundt i verda etter ressursar. Forsvaret i Noreg, det norske forsvaret, er blitt eit åtaksmillitære og lite anna. Og dette byrja tydeleg for Norges del med NATO-åtaka mot Jugoslavia og mot taliban i Afghanistan for 10 år sidan eller så.

Hald fram å lesa Hush little Norway

Ein filosofi frå det enkle

Flaumen. Foto Nrk: Jostein Aasen

Dette byrja som ein nytt-notis, men balla på seg til å bli lengre – . Eg tenkjer meg at veret har både utsving og balanse. For meg har balanse i livet noko å seie heile tida.

Sommaren i fjor var mislukka som sommar, og ikkje hadde vi særleg tid til å nyte han heller, med mykje flytteprosess og maling av rom medan fuglane song. Men vi fekk iallfall sjå korleis det gjekk sidan.

Så i år var vinteren særleg streng i høve til det normale for distriktet. Sjøisen låg ekstra lenge, og berre ferjene kunne bryte seg gjennom isen og lage eiga farbar råk. Men så deretter snur det om for oss her, med mange soldagar. Og i mai skjer alt både tidleg og fort.

No, medan eg skriv dette, er kirsebærtrea alt raudnande. Dei kvite og svære epleblomane snødde frå trea som aldri før, i midten av mai. Heggen var tidleg ute i mai månad med si sterke heggeduft langs vegar og opne plassar. Iallfall dei blålilla syrinene, som det er så mykje av her i Kragerø kommune, var ferdige og forbi alt i mai. I Kragerø blir det nok mykje rognebær også, etter kvart, tenkte eg når eg såg på rognebær-treet utanfor badet. 

Eg kjende meg i fullkomen balanse midt i juni.

Når vi har regn, så har iallfall Nord-Noreg varme – altså motsett ver. Når det regnar, så får iallfall bonden sitt, og vatnmagasina fyllest opp her austpå. Ja, flaumen kjem tilbake med store flaummål, slik som eg hugsar det frå 1995, då brua i Elverum heldt på å gå når eg vitja far min. Så er det iallfall eit stort utsving, som vi må finne oss i. Dette kan eg seie når flaumen i slutten av juni er på retur.

Den sommaren som ein alltid lever på og jamfører med, det er 1997, med tjue gradar her i sjøvatnet heilt til månaden oktober. Og vi har også hatt somrar her hos oss da det ikkje var råd å tenkje på å ta seg eit sjøbad for vaksne folk. Det vil seie ein sjøbadtemperatur på berre 15 – 16 gradar! Skikkelege utsving, iallfall for oss skikkeleg vaksne.

Likevel tenkjer eg vi er svinheldige. Det er bra for oss norske borgarar at vi har skilnad på sommar og vinter, at vi har utsving.

Dei gamle verteikna er utgåtte, seier somme, og det passar medan tida er for selskapeleg hageliv, og medan vi alle har dei lokale cumulusskyene over halve himmelen. Kva gudene gjer med oss, veit vi ikkje.

Balanse er kanskje eit aldersdomene? Det har eg tenkt mange gonger. Eg er ikkje sikker. Barneskorne trødde eg som skoleflink, eg var interessert i naturfag og maten i havet. Dette måtte eg ved vidaregåande skole balansere med kommunistiske sympatiar, som eg deretter omgjorde til evigvarande praksis i lokalpolitikk, det vil seie proletær lokalpolitikk. Som barn leika eg både med gutar og jenter for å finne balanse. Og eg datt ikkje ned når eg leika i tre, meir enn 1 stor gong.

Ein skoletime var læraren innom monsunregnet, og han kom med tittelen Og så kom regnet. Ein roman. Eg hadde bladd i vekebladet til mor, der det gjekk ein føljetong med Og så kom regnet, av Louis Bromfield. Læraren sperra opp auga da eg visste både tittel og forfattar. Tema var monsunregnet. Dette er ein stødig pålandsvind på sommarstid som får det til å regne dag etter dag og skape fårleg flaum i Yangze og andre asiatiske elvar vi høyrer om. Ved Yangtze var det ikkje snakk om balanse.

Forklåringa er at det sentrale asiatiske landmassivet får stor sommarleg luftoppvarming og oppover-straumar, noko som er årsak til at også fuktig luft frå havet kan gje frå seg utruleg massivt regn når lufta blir pressa opp av landet, fjella. Nedbør langt større enn når rekkja av verbølgjer over Atlanterhavet kjem innover Vestlandet.

Det gjekk (og går) ein verfront gjennom Trøndelag som skaper eit skilje i veret nordafor og sørafor, ein verfront som stadig flyttar seg noko, nesten dansar. Dette fører til skiftande skydekke i Inn-Trøndelag langs Trondheimsfjorden. Dette stadig skiftande gjekk inn i blodet på oss som vaks opp her, og det gav oss ein balanse fått inn med barneskje.

Kan eg nemne dette diktet om juli – Aldri – om det brått skiftande veret og prosessen med torever for eit barn? (Diktet står elles på side 16 i mi Draken i solbærbuskane frå 1982:)

Tirilltunge i djupblå julihimmel
skolaus
berrføtt og skolaus
På magen i graset
Lukt til tusen
Slik er du i eit sluk
Du er med meg, kjære vennen
Høg luft, sterke knausar
Skog som veks sikkert
Du kunne vori mora mi,
så mjuk at du ikkje knakk
Men like gamle er vi
foreldre for kvarandre
Den gule tirilltunga, julivarmt
midt i landet, trøndertung
Den kvite skya gjør ingen skade.

Så regna det, lava ned. Tora skrall.
Men kva gjør det om kleda blir blaute
når ein leikar seg i sommarvarmen
eller har eit snart krypinn?
Sola er heilt klar, ho har
ingen tvila på.
Tunge, mørke toreskyer trugar halve himmelen
Pytt, eg er så kisteglad, narrar ikkje meg.
Narrar aldri, aldri meg.
Ikkje ti tusen hagl imot.
Aldri – sjølv om hovudet er tungt,
lufta er lummer, oksen er laus 
og det er forbode å bade på stranda.

Da eg som nittenåring høyrde visa ”Toreveret” (L’orage) av Georges Brassens, da slo visa ned som eit lyn i meg. Visa er lang, men kan vere kort fortalt: Hovudpersonen (eg-personen) treffer og trøyster kona til ein lynavleiarfabrikant midt i det store toreveret, og det er november i Freankrike. Dei to forelska er saman, men etterkvart blir fabrikanten millionær på det store toreveret, slik at han flyttar, og tar med seg kona si, til ein plass (”le bel azur”) der det aldri regnar. Des pays imbéciles où jamais il ne pleut. Noko som etterlater hovudpersonen (eg-personen) ulykkeleg. 

Sjølve soga er enda litt meir fargerik og raffinert enn dette, og både Benjamin Franklin og Jupiter og mange ordspel er tenkt på. Men kort sagt no: Hovudpersonen er faktisk glad i toreveret. Parlez-moi de la pluie et non pas du beau temps, byrjar første strofe i visa før heile soga blir bretta ut. Eg kallar det utsving – toreveret.

Georges Brassens kan fortene ei lenke . Dette skreiv eg altså rett etter midten av juni 2011 (dvs. også om torever og tilhøve i juli).

Poesi-kvalitet og politikk

Debutanten
Rune Berglund Steen
Foto: Antirasistisk senter

Kvar går den unge lyrikken? Det er litteraturfestivalane som vil kunne greie ut dette. ÆÅ-festivalen i Trondheim har iallfall tatt føre seg debutantane i 2009 og 2010 og vurdert kvaliteten på denne litteraturen. Det er snakk om 19 bøker av poesidebutantar, melder Dag og Tid (6/5-2011). Av desse 19 er 3 kvinner og 16 menn.

Den som uttaler seg frå festivalen til redaktør Svein Gjerdåker, er medlem av kunstnarleg råd i ÆÅ, Martin Ingebrigtsen. Han tykkjer heilskapen i debutantflokken er god, med mange varierte uttrykk. Og dette generelle vil også underteikna (på denne nettstaden) kunne slutte seg til. Eg har lese mange av poesi-debutantane og viser ved lenker i det eg skriv her til omtale av debutantar. Følgjande spissformulerte svar til avisa frå Martin Ingebretsen ønsker eg å kommentere (med atterhald for at avisa ikkje har mistydd representanten frå ÆÅ):

”Nokre skriv tilsynelatande sjølvutleverande. For tida gjeld det å utfordra grensene mellom det private og det personlege, at ein freistar å formidla seg sjølv. Du finn ingen tydelege politiske dikt. Eg ville vorte overraska om nokon debuterte med politiske dikt i dag.

Dette svaret undrar meg stort. Vi var i 2009: Poesidebutanten Hege Siri – som ÆÅ-festivalen roser for god kvalitet – hadde til dømes dette politiske diktet til forsvar for samisk tradisjon, gjennom å skildre poengtert eit tilsynelatande kaos, kanskje ein politikk:

 
mor joiker ikke
men hun lærer seg språket

min mors mor joiker ikke
men hun snakker språket

min far joiker ikke
men han snakker norsk

min fars far joiker ikke
han synger salmer

jeg joiker
men forstår ikke språket

min datter joiker
og snakker alle språk
 

Døm sjølv. Og eg har skrive om Hege Siri bl.a. her . Poesidebutanten Rune Berglund Steen tar konkret opp forklårte paragrafar i det europeiske Schengen-samarbeidet, via ei sterk kjærleikssoge mellom ei afrikansk kvinne og ein nordmann. Vi skriv 2009.

Diskusjonen varer ved omkring Schengen, Schengen-systemet som står som ein mur imot den store omverda utanom EU og EØS, men likevel har fri flyt både for kriminalitet (eit tema frå Senterpartiet no) og for sosialhjelp (eit tema frå Framstegspartiet no). Dette er politisk som noko. Rune Berglund Steen er dessutan ein kjend aktivtist utanfor poesien, levande opptatt av flyktningearbeid og antirasistisk arbeid..

Poesidebutanten Paal Bjelke Andersen gav ut Dugnad i 2010. Alt med rammeteksten i botnlina tematiserer Bjelke Andersen Afghanistankrigen, som er noko av det mest politiske som verda gjennom ei rekkje år fram til no, har hatt, og vil også bli det framover. Han integrerer spørsmålet om krigen i fleire av avdelingane i boka. Eg trur Martin Ingebretsen må ha oversett at Paal Bjelke Andersen er ein av debutantane.

Damene er som sagt tre, berre tre for heile årskulla i 2009 og 2010. Det er nemnde Hege Siri, det er Ingvill Solberg, og det er Victoria Durnak . Om desse tre, og om det tilhøvet at berre tre av dei nitten debutantane er kvinner, seier Martin Ingebrigtsen følgjande: 

”(…) Det verkar som det er vanskelegare for kvinner enn menn å verta utgjevne. Kvifor veit eg ikkje, for kvaliteten på dei tre kvinnene på lista er jamt over høgre enn kvaliteten på dei seksten mannlege debutantane.”

Det verkar slik også for meg. Og eg er heilt samd med festivalen i at kvaliteten på dei tre kvinnene sin poesi som smatt gjennom nålauget, er over gjennomsnittstandarden på poesidebutantane.

Konklusjon

Da er vi altså samde om to ting, nemleg om at heilskapen i debutantpoesien er god, og om at dei fåtallige kvinnelege poesidebutantane i 2009 og 2010 ligg høgt i landskapet…. Derimot er eg usamd med Martin Ingebretsen (ÆØ) i at dei politiske dikta er heilt fråverande hos poesidebutantane. Eg er svært usamd og skuffa.

Jan Erik Vold som avantgardist

Jan Erik Vold. Foto henta fra NRK.no

Forskinga på poeten Jan Erik Vold er aukande. Jubileumsbok nr 2 om Jan Erik Vold (passert 70) er også gjeve ut. Redaktørar er Ole Karlsen og Thorstein Norheim. Boka har fått tittelen “Volds linjer”. (Forlag er: Unipub.) Den første jubileumsboka var Varmestafetten (redaktør var Bendik Wold). Vi kjem tilbake til innhaldet i Volds linjer. Her publiserer eg på nettet min eigen artikkel frå boka. Eg ser over Jan Erik Vold som avantgardist. (Ti år tidlegare, da Jan Erik Vold var tema på Flisa-festival, medverka eg med ein analyse som legg større vekt på at Vold sine 1960-talsbøker er versjonar som han jobba med parallelt, sidan eg kjende han i samband med Kommet forlag hausten 1966 .)

Hald fram å lesa Jan Erik Vold som avantgardist

Å skifte språk

Opphav til eit nasjonalmål i Noreg

Språkstrid? På ulike nivå held språkstriden fram – . Og kva for målform skal vi velje? Korleis handterte eg det norske språket gjennom rådande vindar? Eg vil ta det kort gjennom ei personleg soge. Som forfattar starta eg på bokmål, som var opplæringsmålet mitt gjennom 1960-åra, med dikt som imiterte, men likevel var både personlege og handskrivne «på trykk» (ikkje handskrivne under):

Hald fram å lesa Å skifte språk

Cornelius Jakhelln dreg til

«Eg elskar anarkistane, dei autonome, dei svartkledde akaiar som vil riva Trojas murar.»

Det er ingen gammal mann som skriv dette under, men ein yngre kar som tar opp eldre tradisjon. Diktet under er henta frå den nye og satsande boka TRISYN av Cornelius Jakhelln (frå side 68, siste bolk):

Hald fram å lesa Cornelius Jakhelln dreg til

Kor er litteraturkritikken?

Offeret myrda av NY seriemordar 

Får eg fortelje det som hende? Det følgjande har nyleg hendt oss: Vi skulle ha noko å more oss med, og dermed fekk vi tilbod om å låne ei lydbok med Snømannen, krim av Jo Nesbø. Eg veit godt at dette er ein mykje lesen litteratur, men sjølv kjende eg hittil ikkje Jo Nesbøs bøker. Med lydboka kunne vi følgje med både under bilkøyring og via cd i stova; det blei fort ein del lydbok-skiver. Politiet i Bergen, som ikkje er eit spesielt ukjent politi, blei tematisert; heile soga strekte seg tilbake i tid, relativt opplysande for meg; også sexkjøp blei tematisert i boka. Etterkvart blei det til saman i denne romanen ei lang rekkje mord da, relativt søkte slags ritualmord – neppe seksualmord – i komponert serie. Og eg reagerte negativt på det. Kvifor skriv Nesbø om spesielt ukjende ritualmord framfor å velje sjalusimord eller spennande heilstøpt eller utspekulert vinningskriminalitet, som er ein så rett vanleg og øydeleggjande kriminalitet?

Hald fram å lesa Kor er litteraturkritikken?

Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Ein kommentar til boka

Bendik Wold har redigert stafett: Varmestafetten


I høve Jan Erik Volds 70årsdag seinhaustes i fjor gav Gyldendal ut boka VARMESTAFETTEN, redigert av Bendik Wold, med mellom anna 15 essays om Jan Erik Vold skrive av yngre forskarar. Og dette er blitt ei svært spesiell bok, som femner lenger enn det bøker om Jan Erik Vold tidlegare har gjort. Med «lenger» kan ein her gjerne lese: lenger ifrå universitetsseminara. Mellom anna er boka eit nybrottsarbeid på norsk om konseptuell litteratur. Ja, konseptuell kunst blir stadig omtalt i ulike norske media, men sjeldan blir konseptuell litteratur og det konseptuelle i norsk litteratur omtalt; nesten ikkje nokon plass skjedde det hos oss før 2009, og denne forbausande lenge vedvarande mangelen var eit merke for kongeriket Noreg. Men no er da isen brote og råka blitt ganske stor.

Hald fram å lesa Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Er det grenser (for det konkrete)?

Lars Mikael Raattamaas 2005-bok

Kan/ kan ikkje konkretpoesien vere politisk? La oss seie Al-Jazeera. Det må vere arabisk, la oss tru det. La oss seie at Al-Jazeera tyder ”jorda” eller ”vatnet”, eller for den saks skuld ”himmelen”. Men tydinga her treng ikkje vere viktig. Ordet kan vere ein metafor. La oss seie at ordet er namnet på ein uavhengig arabisk TV-stasjon. Og la oss lage eit seminar da og overtale fornuftige menneske til å diskutere eit dikt som er døypt ”Al-Jazeera”. Da går det vel bra? Tru det.

Hald fram å lesa Er det grenser (for det konkrete)?

Monokultur i modernismen?

Anne Borup om monokultur i dikt

Dette handlar om det einsidige. Først: Kva tyder ord som vi bruker? Monotont = keisamt. Monolog er einetale, kan vere negativt. Monopol er einerett (og dominans). Monokultur er å dyrke ein, og berre ein, vekst. Litteraturvitar Anne Borup i Danmark og journalist Bendik Wold i Noreg har interessert seg for modernismen sin «monokultur», og begge har dratt i gang debattar i 2007. Ja, og her vil dei begge to bli kommenterte av meg – og derpå grundigare av Håkon Øvreås.

Hald fram å lesa Monokultur i modernismen?