Baudelaire

Eit typisk klassisk Parismotiv? Jo. Her henta frå Paris, 1950, photo by Mark Kauffman.

Det er ikkje alle omsetjingar og omdiktingar til norsk som er norsk, som blir norsk. Og det er synd. Charles Baudelaire skreiv boka Det ondes blomster (på norsk) første gong i 1857. Boka blei kanskje den mest vidgjetne diktboka i verdslitteraturen etter bibelen. Vi opnar da diktversjonen som vi valde frå 2011, gjort på norsk av Kjell Nilsen, og les frå børjan i – franske – Les Fleurs du mal:

Til leseren

Våre synder og feil, våre usle meritter,
de formørker vårt sinn og forderver vår kropp.
Og vi dyrker vår angst som vokser som sopp,
slik som tiggeren mater sin kropps parasitter.

Våre synder er store, vår anger er liten,
og det koster oss mye å innrømme feil.
Ganske snart blir vår kropp atter lysten og geil, 
for vi tror et par tårer kan vaske bort skiten.

Når vi legger vårt hode på ondskapens pute, 
er det Satan som vugger vårt henførte sinn, 
og vår vilje blir smeltet lik jern eller tinn 
av den dyktige kjemiker alltid i rute.

Det er Djevelen som leder oss, lokker og vinker!
I de ekleste ting kan vi finne behag.
Ned mot Helvetet går vi hver eneste dag, 
uten avsky, igjennom et mørke som stinker.

Lik den fattige fyren som kysser og kliner
med de utgamle horenes martrede bryst,
har vi alle en skjult og foraktelig lyst 
som vi presser lik gamle og små appelsiner.

(…) 

Diktet held vidare fram seks strofer til – og er altså knapt halvvegs hit. Men kva er poenget mitt? Dette blei jo ikkje dårleg norsk! Og diktet er moro å lese. Sjølv om Jesus manglar og berre fanden er med. Og sjølv om den norske utgjevaren er det – for meg – ukjende forlaget Valdisholm.  

På baksida kan vi lese med store bokstavar noko som Baudelaire skreiv i eit brev (1866): «I denne grusomme boken, har jeg lagt hele mitt hjerte, all min ømhet, all min religion (forkledd), alt mitt hat.» Dette bør vi kunne hugse på når vi les dikt.

Moro med eit moralsk verk der umoralen ikkje inneber ei straff utanfrå, slik som ein straffedom er eller det å bli send til helvetet kan vere. Iallfall kjem ikkje straffa utanfrå i opningsdiktet, som du ser. (Eg har ikkje lese heile Det ondes blomster så lengt.) Og den neste strofen, altså nr seks, er slik:

Våre hjerner er fulle av sprellende ormer, 
av demoner som holder en idelig fest.
Når vi puster, er Døden i lungene gjest, 
han er der når vi våker, men òg når vi dormer. 

Ja, les berre vidare! Boka finst. Diktopninga frå 1868 er god. Heile smæla er på to hundre sider, større enn dei fleste dikt i dag. Per Buvik, som har god røynsle med fransk litteratur, har skrive eit etterord i boka.


Språket i diktet til lesaren er alderdomleg. Kor går opningsdelen hen? Han samlar seg om stadig nye laster og samlar seg i sluttstrofa om ei enkelt last. Slik held opningsdelen så fram mot slutten på galskapen:

Dersom voldtekt og gift eller mordbrann og sabel
ennu ikke har satt sine festlige spor
på vårt traurige liv på vår traurige jord,
skyldes det, akk! vår feighet som er formidabel.

Men blant slanger som kryper og hunder som haster,
blant sjakaler og gribber som kretser rundt lik
men de fyller vår hjerne med hyl og med skrik,
blant vårt menasjeris mange skjendige laster,

er det én, og det er en avskyelig pode,
skjønt han sitter i ro, uten støy eller hvin,
for han ønsker vår jord var en øde ruin
og fortærte nok helst med et gjesp denne klode.

Det er leden! Han skjuler en ubevisst tåre,
mens han drømmer om galger og nyter sin dop.
Ja, du kjenner ham nok, denne misantrop, 
du min bror, du min like, du hykler, du dåre! 

La oss no gå vidare inn i Les Fleurs du mal. Mange av Charles Baudelaire sine enkeltdikt inne i den vidgjetne boka er svært gode og velkjende, og dei står isolert sette PÅ EIGNE BEIN. Så gode er dei. Eg vil nemne diktet “Albatrossen”, som eg har dratt fram i ulike språk med denne _artikkelen_ sin del 2. Også fransk og svensk. Du kan (med andre ord) hoppe over det som står om Herman Wildenvey i denne omgangen. 

Legg att eit svar

Epostadressa di blir ikkje synleg. Påkravde felt er merka *