Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Ein kommentar til boka

Bendik Wold har redigert stafett: Varmestafetten


I høve Jan Erik Volds 70årsdag seinhaustes i fjor gav Gyldendal ut boka VARMESTAFETTEN, redigert av Bendik Wold, med mellom anna 15 essays om Jan Erik Vold skrive av yngre forskarar. Og dette er blitt ei svært spesiell bok, som femner lenger enn det bøker om Jan Erik Vold tidlegare har gjort. Med «lenger» kan ein her gjerne lese: lenger ifrå universitetsseminara. Mellom anna er boka eit nybrottsarbeid på norsk om konseptuell litteratur. Ja, konseptuell kunst blir stadig omtalt i ulike norske media, men sjeldan blir konseptuell litteratur og det konseptuelle i norsk litteratur omtalt; nesten ikkje nokon plass skjedde det hos oss før 2009, og denne forbausande lenge vedvarande mangelen var eit merke for kongeriket Noreg. Men no er da isen brote og råka blitt ganske stor.

Hald fram å lesa Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Et øyeblikk noen tusen år

Treng vi å tematisere tidene? Skal vi gjere det? Hege Siri gjer det i den vel-komponerte diktsamlinga et øyeblikk noen tusen år. Ho syner fram heilt nye samiske tema ved å tematisere språket og joiken i diktet Språket:

 mor joiker ikke
 men hun lærer seg språket

 min mors mor joiker ikke
 men hun snakker språket

 min far joiker ikke
 men han snakker norsk

 min fars far joiker ikke
 han synger salmer

 jeg joiker
 men forstår ikke språket

 min datter joiker
 og snakker alle språk

Skal eg prøve meg med eit avsnitt av eit dikt? Jo, eg prøver. Stilla 1981 er eit dikt som byrjar side 45. Her er femte avsnitt av diktet:

 
 vi satt i første rekke
 og så skygger av lovens menn tre fram
 i timen mellom natt og dag

 der vi satt arm i arm i front
 med oss selv som skjold
 og et flagg, som vårt eneste våpen

 de bar oss bort
 men nye kom til
 og tok vår plass
 

Denne Hege Siris diktdebut vil eg foreslå som julegåve, rett og slett; slik eg vil gjere nett det same med ein serie utkomne bøker i haust. Først tenkjer eg på Munib Delaucs Bare storm og solnedgang og Rune Berglund Steens fyldige Pre-Schengensekvens.

Ps 8/12: Her er Hege Siri sin nettstad .

Er det grenser (for det konkrete)?

Lars Mikael Raattamaas 2005-bok

Kan/ kan ikkje konkretpoesien vere politisk? La oss seie Al-Jazeera. Det må vere arabisk, la oss tru det. La oss seie at Al-Jazeera tyder ”jorda” eller ”vatnet”, eller for den saks skuld ”himmelen”. Men tydinga her treng ikkje vere viktig. Ordet kan vere ein metafor. La oss seie at ordet er namnet på ein uavhengig arabisk TV-stasjon. Og la oss lage eit seminar da og overtale fornuftige menneske til å diskutere eit dikt som er døypt ”Al-Jazeera”. Da går det vel bra? Tru det.

Hald fram å lesa Er det grenser (for det konkrete)?

Norsk konseptpoesi?

Poeten Kristin Auestad Danielsen
Foto: Christian Elgvin

Den siste hausten fekk eg hekta meg opp i spelnye diktsamlingar med eit stramt tematisk utgangspunkt – eller med heilt andre godt samlande utgangspunkt. Eg spekulerte særleg på ulike diktbøker med eit «godt konsept»… No for tida blir nok ordet konsept brukt om ei bra utvikla marknadsmessig vinkling. Her meiner eg med konsept (i tråd med den vanlege estetiske bruken av ordet) at boka, som heilskap, verkeleggjer ein kunstnarleg idé. Og for min del er diktsamlingane gjevne ut i haust framleis like gode på nyåret – eller utover vinteren… 

Hald fram å lesa Norsk konseptpoesi?

Vassenden om Arild Nyquist

Dette er ein ny type lyrikkantologi

J.M.Sejersted og E.Vassenden har gjeve ut ein ny type lyrikkantologi. Her er plassert 101 sentrale – og kanoniske – norske dikt med ca 1 + 1/2 side med litterær kommentar til kvart dikt. Denne boka har dei da kalt Lyrikkhåndboken (101 dikt og tolkninger). Det nest siste diktet i den kronologiske rekkja av dikt er Gro Dahles enkle frå Hundre tusen timer(1996):

Hald fram å lesa Vassenden om Arild Nyquist

Metode for politisk roman

Armand V av Dag Solstad | © New Directions

2006. Nettstaden har begynt på nytt år, liksom mangt anna har begynt på nytt år. Rundt denne tida plar ein kvar gong å summere opp hendingar og tendensar i det som har vori. For meg er det fleire saker i fjor som eg kunne stoppe opp ved no og streke under. I fjor hadde eg ein mindre kommentar til usemja om Dag Solstads roman var ein politisk roman:

Hald fram å lesa Metode for politisk roman

Seksten kvadr.meter

Ingrid Zachariassen Aanestad på jobb

I ein av biografiane om Billie Holiday byrjar teksten drastisk, rett på det harde livet, og innleiingsorda endar opp med at lesaren enkelt kan rekne ut at Billies mor var 13 da ho fekk Billie. (Faren hennar var heller ikkje særleg gamal da Billie kom til, nøyaktig kor gamal han var, hugsar eg ikkje no, var det femten?) Romanen I dag er ein fin dag, av Ingrid Z. Aanestad byrjar slik, med første setning: 

Hald fram å lesa Seksten kvadr.meter

Dikt som teater

Dikt som teater finst. Eg har sjølv, som ein ikkje teater-mann, kommi til å skrive slike dikt og plassere dei nesten uforvarande i diktsamling – mellom heller typisk poetiske dikt. Men eg har også alltid lært å setje pris på samlingar av teaterdikt, slike som dei hos Vladimir Vysotskij – . Her skal eg ta utgangspunkt i diktdøme frå kabaretartisten – og multi-kunstnaren Elsa Kvamme. Teksten er lytta på (frå kassett) men dertil planka frå Kvamme si bok Ting som små piker liker (Cappelen, 1991):

Hald fram å lesa Dikt som teater

Karin Boye dukkar opp

Den svenske lyrikaren Karin Boye
FOTO: PRESSENS BILD

Karin Boye dukkar opp. Eg kjøpte Karin Boyes samla på Tanum, ja. Men la meg først ta noko av det tilsvarande for Arnulf Øverland. Han har avgjort nokre ”svisker”, t.d Du må ikke sove. Og sviskene er kjenneteikna av ein engasjert, meislande stil, som tiltok seg, heilt frå 1920-åra og gjennom 1930-åra.

Hald fram å lesa Karin Boye dukkar opp

Ruth Lillegraven og dei lengste dikta

Ruth Lillegraven. Foto henta frå forfatterforeningen.no

Får du lyst til å lese «Store stygge dikt»? Kanskje? Den kunstnarlege sjølvbiografiske estetikken held seg no eller aukar i styrke. Innafor poesien i Noreg finn han seg til rette i mange muntlege langdikt (t.d hos prisvinnaren av fjoråret, Geir Gulliksen). Innafor poesien har vi å gjere med opent sjølvbiografisk, og vi har å gjere med tilsynelatande opent sjølvbiografisk skriving.

Hald fram å lesa Ruth Lillegraven og dei lengste dikta