Når tre grep er standard

Johnny Rotten med enkelt og aktiviserande?

Filmen «Sønner av Norge», som går på norske kinoar no, har handlinga lagt til 1978/79 og punkrockens utagerande tidbolk. Hovudfiguren i punkbandet Sex Pistols, Johnny Rotten (eig. namn er John Lydon), spelar faktisk ei lita men viktig rolle i filmen. Jens Lien er regissør for denne allsidige filmen, som gjorde det godt på Film-festivalen i Toronto for eit par år sidan og haustar fin mottaking i Noreg no.

Punk: Parolen «Gjer det sjølv» førte til mange nye kjellarband, som spelte i bomberom og aktiviserte. (Den norske gruppa Kjøtt blir nemnd i filmen.) Med pønken blir 3 gitargrep ofte idealet – saman med høg faktor av anarki. Dette kjem i kontrast til hippierørsla sin avanserte psykodeliske stil. Den eine hovudpersonen i filmen, familiefaren spela av Sven Nordin, har med seg livsstil frå hippierørsla. Men han snur 60 gradar for å kome tenåringssonen sin på 14 i møte.

Mange – i og for seg – viktige tema blir rørte ved i denne filmen: Hippierørsla (som sagt), nudisme, arkitektur, kulturradikalisme, orgon-skap og Wilhelm Reichs psykoanalyse, punkrørsla; og alt dette satirisk handsama, men likefullt med respekt. Dette gjeld ikkje minst det destruktive og sjølvdestruktive ved punkrocken. I punken var «søppel» eit nøkkelord, jfr Johnny Rotten. Heiderskronte emblem som nasjonalsong og flagg blir tematiserte. Og her kjem den gamle nasjonalsongen «Sønner av Norge» inn. 

Manusforfattaren Nikolaj Frobenius har laga ei sterk forteljing som bind alt saman: både tema i tida, men også levande liv, historisk brodd og skarpe problemstillingar. Nikolaj Frobenius (født 1965) har skrive manuset besert på sin eigen roman frå 2004: Teori og praksis. Også Frobenius vaks opp på Rykkin, dit handlinga i filmen er lagt.

På denne nettstaden vil eg tilrå filmen «Sønner av Norge» på det sterkaste og samtidig følgje tråden med «tre grep» vidare.

Omtrent samstundes med hendingane i Frobenius sitt Rykkin fekk Torstein Finnbakk gjeve ut det illustrerte diktheftet Når star kan jage måge på forlaget Oktober (1978). Dette heftet vekte ein kvalitetsdebatt på 40 innlegg i avisa Klassekamepen. Hos Finnbakk (psev. ToFi) var det nok brukt «tre grep» enkelte stader i den politiske kampen mot imperialismen. Så noko i dette diktheftet er ulikt og noko er likt punken. Det er konklusjonen min.

Først vil eg sitere ein av dei tre tekstane i diktheftet som har eit blues-tema. Blues bruker tre gitargrep. Illustrasjonsfiguren er teikna langhåra (dvs moteriktig) akkurat som den 14-årige hovudpersonen i den nye norske filmen, før han klipper håret og går inn i bandet sitt.

I denne bluesen er det folk som gjer jobben, men skildringa av jobben er ikkje entusiastisk, nærmast som ein skolestil i innhaldet.

Hverdagsblues for trøtt skoleelev

Strekker meg om mårran, det blir en jævlig dag.
Spiser egg og bacon, jeg er’ke heilt i slag.

Bøkene i veska, så tar jeg vegen fatt,
nå i mårragryen, det er så bleikt og matt.

Første time kommer, så sakte som den går.
Jeg må ta meg sammen, det er så vidt jeg står.

Den som ikke jobber, skal ikke ete no’.
Det er sikkert riktig, å ja, jeg veit det jo.

Etter etepausen skal vi en prøve ha.
Jukser litt med lapper, så går det sikkert bra.

Høgtaleren spraker ei melding eller to.
Blir elevrådsmøte, - hva gjør de der, mon tro?

Klokka to omsider, da er det heim igjen.
Hekse i seg middag, og knapt fordøye den.

Sitter pal med lekser, til klokka seks og sju.
Da er dagen omme, hvor lenge sitter du?

Sia ut og lufte og prate med en venn,
Krangle litt om plater, tida kryper litt om senn.

Først å repetere i den forhatte bok,
Så i seng i tide, må skaffe hvile nok.

Og når klokka ringer, så er det på’n igjen.
Er jeg heilt aleine som har det slik, min venn?

Diktet legg på ein snedig måte opp til aksjonane mot lekseveldet i vår tid! Og ikkje berre opp til lekseveldet, men også aksjonane som nett er starta mot lekseveldet.

Elles i diktheftet kjem leilighetsdikt i ein straum. Dei rommar ofte politiske parolar i oppsettet (parolar meir eller mindre aktuelle i dag), men syner eit tilfeldig anarki i estetikken.

På den tida – og etter diskusjonen om Oktober si utgjeving av heftet – snudde også estetikken brått rundt Oktober-miljøet. Og straks i 1980 blei kravet samla hos poetane og den absolutte parolen fiksert for den tidlegare uttalt progressive lyrikken: Kvalitet (er det som gjeld frå no)! Arnljot Eggen og Johanna Schwarz som skreiv dyktige og politiske retta versmål rett føre dette bråe tidsskiftet, men kritiserte ToFi sin utgjevne aktualitetslyrikk i 1978, dei kom aldri nokonsinne tilbake med dikt i sine eigne utvikla versmål & formulerte fonetiske rimreglar. Den vakre versifikasjonen som dei drøymde om, kom aldri. 

Eg får leggje til at «Når star kan jage måse – » var hefte nr 6 i forlaget sin vellykka serie med Folkets kultur(som slutta med ToFi). Av dei andre hefta var: Per Sivle (dikt), Johanna Schwarz (dagsetlar), Solstad (om Pelle Erobreren) og Ericsson (dikt).


Edvard Hoem gjekk for den abstrakte og absolutte parolen. Her er artikkel om Edvard Hoems dikt gjennom 10 år. Skrive av meg i Klassekampen om dei ti åra Hoemdikt frå 1972 til 1982.

Er det rare best?

Den sovjetrussiske poeten Velimir Khlebnikov er komen ut på norsk.

Hos komponisten Beethoven bryt ein tyrkisk marsj brått rett inn i bygningskroppen i det opphøgde komplette symfoniske orkesterverket – .

Hos Beethoven bryt menneskerøysta skarpt inn i alt det riktige komplette instrumental-musikalske, og dette skjer på slutten av den siste (og niande) symfonien hans. På si tid var denne innblandinga spesielt ny og rar. Men Beethoven var på den tida ein godkjent kunstnar med ivrige tilhengjarskarar.

Hald fram å lesa Er det rare best?

Ein framand i Hustadvika

Dikt av Gilles Dossou-Gouin. 
Foto: Norsk forfattersentrum

Gilles Dossou-Gouin har gjeve ut boka En fremmed i Hustadvika. Dossou-Gouin kjem frå Benin, eit vest-afrikansk land. Hustadvika utafor Romsdalen er kanskje noko av det meir norske som finst. Enda det svære området Hustadvika knapt fortener namnet sitt «vik». For med ordet «vik» tenkjer vi på noko roleg og skjermande. Hustadvika er mykje meir eit ope havstykke imot Atlanterhavet med lumske skjær innafor, slik at storm eller orkan kan få fullt spelerom og sende mindre båtar i ulykke. 

Hald fram å lesa Ein framand i Hustadvika

Visedikt føre og etter si tid

Etter krigen var det husmangel i Noreg. Og da vi kom til Levanger på grunn av jobb, budde familien min på fem både i pensjonat først og deretter på bondegard. Bondegarden heitte Bamberg og låg i Skogn. Der var drengen svært ivrig med dei nye visene til Alf Prøysen, og han kom inn til far min med noko han hadde fått tak i og ville at far min skulle prøve ut på pianoet sitt. 

Ja, eg meiner ikkje fransk, slik det kanskje ser ut, men norsk –

Ja, det låg spenning i lufta i stua, og det merka eg som var kanskje fem år, veldig godt. Drengen bøygde seg ivrig framover mot det trykte dobbelte arket. Som alle veit kom Alf Prøysens populære Drengstuviser samla i bok året 1948.

Hald fram å lesa Visedikt føre og etter si tid

Hush little Norway

Anne Brown i Porgy and Bess med urpremiere 1935

Verda blir dikt… Verda sett frå Noreg minner om klassiske skildringar av imperialismen. Statsselskapet Statoil kan brukast som døme på norsk offisiell økonomisk politikk, nemleg ved å herje og røve fritt rundt i verda etter ressursar. Forsvaret i Noreg, det norske forsvaret, er blitt eit åtaksmillitære og lite anna. Og dette byrja tydeleg for Norges del med NATO-åtaka mot Jugoslavia og mot taliban i Afghanistan for 10 år sidan eller så.

Hald fram å lesa Hush little Norway

Ein filosofi frå det enkle

Flaumen. Foto Nrk: Jostein Aasen

Dette byrja som ein nytt-notis, men balla på seg til å bli lengre – . Eg tenkjer meg at veret har både utsving og balanse. For meg har balanse i livet noko å seie heile tida.

Sommaren i fjor var mislukka som sommar, og ikkje hadde vi særleg tid til å nyte han heller, med mykje flytteprosess og maling av rom medan fuglane song. Men vi fekk iallfall sjå korleis det gjekk sidan.

Så i år var vinteren særleg streng i høve til det normale for distriktet. Sjøisen låg ekstra lenge, og berre ferjene kunne bryte seg gjennom isen og lage eiga farbar råk. Men så deretter snur det om for oss her, med mange soldagar. Og i mai skjer alt både tidleg og fort.

No, medan eg skriv dette, er kirsebærtrea alt raudnande. Dei kvite og svære epleblomane snødde frå trea som aldri før, i midten av mai. Heggen var tidleg ute i mai månad med si sterke heggeduft langs vegar og opne plassar. Iallfall dei blålilla syrinene, som det er så mykje av her i Kragerø kommune, var ferdige og forbi alt i mai. I Kragerø blir det nok mykje rognebær også, etter kvart, tenkte eg når eg såg på rognebær-treet utanfor badet. 

Eg kjende meg i fullkomen balanse midt i juni.

Når vi har regn, så har iallfall Nord-Noreg varme – altså motsett ver. Når det regnar, så får iallfall bonden sitt, og vatnmagasina fyllest opp her austpå. Ja, flaumen kjem tilbake med store flaummål, slik som eg hugsar det frå 1995, då brua i Elverum heldt på å gå når eg vitja far min. Så er det iallfall eit stort utsving, som vi må finne oss i. Dette kan eg seie når flaumen i slutten av juni er på retur.

Den sommaren som ein alltid lever på og jamfører med, det er 1997, med tjue gradar her i sjøvatnet heilt til månaden oktober. Og vi har også hatt somrar her hos oss da det ikkje var råd å tenkje på å ta seg eit sjøbad for vaksne folk. Det vil seie ein sjøbadtemperatur på berre 15 – 16 gradar! Skikkelege utsving, iallfall for oss skikkeleg vaksne.

Likevel tenkjer eg vi er svinheldige. Det er bra for oss norske borgarar at vi har skilnad på sommar og vinter, at vi har utsving.

Dei gamle verteikna er utgåtte, seier somme, og det passar medan tida er for selskapeleg hageliv, og medan vi alle har dei lokale cumulusskyene over halve himmelen. Kva gudene gjer med oss, veit vi ikkje.

Balanse er kanskje eit aldersdomene? Det har eg tenkt mange gonger. Eg er ikkje sikker. Barneskorne trødde eg som skoleflink, eg var interessert i naturfag og maten i havet. Dette måtte eg ved vidaregåande skole balansere med kommunistiske sympatiar, som eg deretter omgjorde til evigvarande praksis i lokalpolitikk, det vil seie proletær lokalpolitikk. Som barn leika eg både med gutar og jenter for å finne balanse. Og eg datt ikkje ned når eg leika i tre, meir enn 1 stor gong.

Ein skoletime var læraren innom monsunregnet, og han kom med tittelen Og så kom regnet. Ein roman. Eg hadde bladd i vekebladet til mor, der det gjekk ein føljetong med Og så kom regnet, av Louis Bromfield. Læraren sperra opp auga da eg visste både tittel og forfattar. Tema var monsunregnet. Dette er ein stødig pålandsvind på sommarstid som får det til å regne dag etter dag og skape fårleg flaum i Yangze og andre asiatiske elvar vi høyrer om. Ved Yangtze var det ikkje snakk om balanse.

Forklåringa er at det sentrale asiatiske landmassivet får stor sommarleg luftoppvarming og oppover-straumar, noko som er årsak til at også fuktig luft frå havet kan gje frå seg utruleg massivt regn når lufta blir pressa opp av landet, fjella. Nedbør langt større enn når rekkja av verbølgjer over Atlanterhavet kjem innover Vestlandet.

Det gjekk (og går) ein verfront gjennom Trøndelag som skaper eit skilje i veret nordafor og sørafor, ein verfront som stadig flyttar seg noko, nesten dansar. Dette fører til skiftande skydekke i Inn-Trøndelag langs Trondheimsfjorden. Dette stadig skiftande gjekk inn i blodet på oss som vaks opp her, og det gav oss ein balanse fått inn med barneskje.

Kan eg nemne dette diktet om juli – Aldri – om det brått skiftande veret og prosessen med torever for eit barn? (Diktet står elles på side 16 i mi Draken i solbærbuskane frå 1982:)

Tirilltunge i djupblå julihimmel
skolaus
berrføtt og skolaus
På magen i graset
Lukt til tusen
Slik er du i eit sluk
Du er med meg, kjære vennen
Høg luft, sterke knausar
Skog som veks sikkert
Du kunne vori mora mi,
så mjuk at du ikkje knakk
Men like gamle er vi
foreldre for kvarandre
Den gule tirilltunga, julivarmt
midt i landet, trøndertung
Den kvite skya gjør ingen skade.

Så regna det, lava ned. Tora skrall.
Men kva gjør det om kleda blir blaute
når ein leikar seg i sommarvarmen
eller har eit snart krypinn?
Sola er heilt klar, ho har
ingen tvila på.
Tunge, mørke toreskyer trugar halve himmelen
Pytt, eg er så kisteglad, narrar ikkje meg.
Narrar aldri, aldri meg.
Ikkje ti tusen hagl imot.
Aldri – sjølv om hovudet er tungt,
lufta er lummer, oksen er laus 
og det er forbode å bade på stranda.

Da eg som nittenåring høyrde visa ”Toreveret” (L’orage) av Georges Brassens, da slo visa ned som eit lyn i meg. Visa er lang, men kan vere kort fortalt: Hovudpersonen (eg-personen) treffer og trøyster kona til ein lynavleiarfabrikant midt i det store toreveret, og det er november i Freankrike. Dei to forelska er saman, men etterkvart blir fabrikanten millionær på det store toreveret, slik at han flyttar, og tar med seg kona si, til ein plass (”le bel azur”) der det aldri regnar. Des pays imbéciles où jamais il ne pleut. Noko som etterlater hovudpersonen (eg-personen) ulykkeleg. 

Sjølve soga er enda litt meir fargerik og raffinert enn dette, og både Benjamin Franklin og Jupiter og mange ordspel er tenkt på. Men kort sagt no: Hovudpersonen er faktisk glad i toreveret. Parlez-moi de la pluie et non pas du beau temps, byrjar første strofe i visa før heile soga blir bretta ut. Eg kallar det utsving – toreveret.

Georges Brassens kan fortene ei lenke . Dette skreiv eg altså rett etter midten av juni 2011 (dvs. også om torever og tilhøve i juli).

Poesi-kvalitet og politikk

Debutanten
Rune Berglund Steen
Foto: Antirasistisk senter

Kvar går den unge lyrikken? Det er litteraturfestivalane som vil kunne greie ut dette. ÆÅ-festivalen i Trondheim har iallfall tatt føre seg debutantane i 2009 og 2010 og vurdert kvaliteten på denne litteraturen. Det er snakk om 19 bøker av poesidebutantar, melder Dag og Tid (6/5-2011). Av desse 19 er 3 kvinner og 16 menn.

Den som uttaler seg frå festivalen til redaktør Svein Gjerdåker, er medlem av kunstnarleg råd i ÆÅ, Martin Ingebrigtsen. Han tykkjer heilskapen i debutantflokken er god, med mange varierte uttrykk. Og dette generelle vil også underteikna (på denne nettstaden) kunne slutte seg til. Eg har lese mange av poesi-debutantane og viser ved lenker i det eg skriv her til omtale av debutantar. Følgjande spissformulerte svar til avisa frå Martin Ingebretsen ønsker eg å kommentere (med atterhald for at avisa ikkje har mistydd representanten frå ÆÅ):

”Nokre skriv tilsynelatande sjølvutleverande. For tida gjeld det å utfordra grensene mellom det private og det personlege, at ein freistar å formidla seg sjølv. Du finn ingen tydelege politiske dikt. Eg ville vorte overraska om nokon debuterte med politiske dikt i dag.

Dette svaret undrar meg stort. Vi var i 2009: Poesidebutanten Hege Siri – som ÆÅ-festivalen roser for god kvalitet – hadde til dømes dette politiske diktet til forsvar for samisk tradisjon, gjennom å skildre poengtert eit tilsynelatande kaos, kanskje ein politikk:

 
mor joiker ikke
men hun lærer seg språket

min mors mor joiker ikke
men hun snakker språket

min far joiker ikke
men han snakker norsk

min fars far joiker ikke
han synger salmer

jeg joiker
men forstår ikke språket

min datter joiker
og snakker alle språk
 

Døm sjølv. Og eg har skrive om Hege Siri bl.a. her . Poesidebutanten Rune Berglund Steen tar konkret opp forklårte paragrafar i det europeiske Schengen-samarbeidet, via ei sterk kjærleikssoge mellom ei afrikansk kvinne og ein nordmann. Vi skriv 2009.

Diskusjonen varer ved omkring Schengen, Schengen-systemet som står som ein mur imot den store omverda utanom EU og EØS, men likevel har fri flyt både for kriminalitet (eit tema frå Senterpartiet no) og for sosialhjelp (eit tema frå Framstegspartiet no). Dette er politisk som noko. Rune Berglund Steen er dessutan ein kjend aktivtist utanfor poesien, levande opptatt av flyktningearbeid og antirasistisk arbeid..

Poesidebutanten Paal Bjelke Andersen gav ut Dugnad i 2010. Alt med rammeteksten i botnlina tematiserer Bjelke Andersen Afghanistankrigen, som er noko av det mest politiske som verda gjennom ei rekkje år fram til no, har hatt, og vil også bli det framover. Han integrerer spørsmålet om krigen i fleire av avdelingane i boka. Eg trur Martin Ingebretsen må ha oversett at Paal Bjelke Andersen er ein av debutantane.

Damene er som sagt tre, berre tre for heile årskulla i 2009 og 2010. Det er nemnde Hege Siri, det er Ingvill Solberg, og det er Victoria Durnak . Om desse tre, og om det tilhøvet at berre tre av dei nitten debutantane er kvinner, seier Martin Ingebrigtsen følgjande: 

”(…) Det verkar som det er vanskelegare for kvinner enn menn å verta utgjevne. Kvifor veit eg ikkje, for kvaliteten på dei tre kvinnene på lista er jamt over høgre enn kvaliteten på dei seksten mannlege debutantane.”

Det verkar slik også for meg. Og eg er heilt samd med festivalen i at kvaliteten på dei tre kvinnene sin poesi som smatt gjennom nålauget, er over gjennomsnittstandarden på poesidebutantane.

Konklusjon

Da er vi altså samde om to ting, nemleg om at heilskapen i debutantpoesien er god, og om at dei fåtallige kvinnelege poesidebutantane i 2009 og 2010 ligg høgt i landskapet…. Derimot er eg usamd med Martin Ingebretsen (ÆØ) i at dei politiske dikta er heilt fråverande hos poesidebutantane. Eg er svært usamd og skuffa.

Jan Erik Vold som avantgardist

Jan Erik Vold. Foto henta fra NRK.no

Forskinga på poeten Jan Erik Vold er aukande. Jubileumsbok nr 2 om Jan Erik Vold (passert 70) er også gjeve ut. Redaktørar er Ole Karlsen og Thorstein Norheim. Boka har fått tittelen “Volds linjer”. (Forlag er: Unipub.) Den første jubileumsboka var Varmestafetten (redaktør var Bendik Wold). Vi kjem tilbake til innhaldet i Volds linjer. Her publiserer eg på nettet min eigen artikkel frå boka. Eg ser over Jan Erik Vold som avantgardist. (Ti år tidlegare, da Jan Erik Vold var tema på Flisa-festival, medverka eg med ein analyse som legg større vekt på at Vold sine 1960-talsbøker er versjonar som han jobba med parallelt, sidan eg kjende han i samband med Kommet forlag hausten 1966 .)

Hald fram å lesa Jan Erik Vold som avantgardist

Å skifte språk

Opphav til eit nasjonalmål i Noreg

Språkstrid? På ulike nivå held språkstriden fram – . Og kva for målform skal vi velje? Korleis handterte eg det norske språket gjennom rådande vindar? Eg vil ta det kort gjennom ei personleg soge. Som forfattar starta eg på bokmål, som var opplæringsmålet mitt gjennom 1960-åra, med dikt som imiterte, men likevel var både personlege og handskrivne «på trykk» (ikkje handskrivne under):

Hald fram å lesa Å skifte språk