Forteljarkunst i litteraturen?

Krim-dronning Unni Lindell med ein tradisjonell krim-reiskap klar, revolveren.
Foto: Terje pedersen, ANB

Det har utvikla seg nok ein litterær debatt kring bestseljarvesenet. Med artikkelen «En god historie» går Marius Aronsen, redaktør i Bokklubben Nye Bøker, i rette med dei som har nedvurdert krimlitteraturen. Han blir intervjua i Klassekampen 4/12 og blir der sitert slik:

Hald fram å lesa Forteljarkunst i litteraturen?

Hoems foredrag

(…) 
Vår ære og vår makt
har hvite seil oss brakt. 
(…)

Skværrigger på veggmålarstykke av Kjell Martin Nilsen – .

Hoem var her – det var sommar ute, men det var heilt fullt på biblioteket i Kragerø, i god tid. Og han tok sitt Bjørnson-foredrag, som delvis er bygd på første del av biografien frå seinhaustes i fjor. Og andre del av Bjørnson-biografien skal deretter komme ut i haust (medan tredje del: «når Gud vil») kjem seinare. Fortalde Hoem forsamlinga.

Hald fram å lesa Hoems foredrag

Den yngste

Slik byrjar ei bok: “Min søster har store og sterke lunger, og kan være under vann en hel dag hvis hun vil. Hun får så blå øyne og så lys hud.” Når den vellykka poeten Ingvill Solberg skriv boka den yngste, spelar tittelen på den yngste av søskena, den yngste i ein søskenflokk. Den yngste her er ei jente. Men boka viser mykje til “brørne” og til den ekstra svømmedyktige og spesielt eventyrlystne og svømme-interesserte søstera.

Hald fram å lesa Den yngste

Villskapens år?

Ved starten av Bjørnson-året (for fire månader sidan) hadde Edvard Hoem gitt ut del 1 av sin Bjørnson-biografi, den delen som omhandlar dei første førtitre åra av Bjørnstjerne Bjørnson sitt dramatiske liv.

X

Eg har nett byrja å lese biografien og komme førebels til side 172, da romanen om Synnøve Solbakken og Torbjørn Granliden, som blei Bjørnsons litterære gjennombrotsverk, blei utgjeve. Dette verket inneheld nokre mykje sungne romanse-tekstar. Men det finst ikkje så mykje om desse dikta i biografien, det overraska meg.

Derimot bier Hoem mykje ved teateret, ved det utstikkande hos Bjørnstjerne Bjørnson når det gjeld teateret i hans tid, teater i usjølvstendige Noreg. Hoem skriv engasjert om Bjørnsons tilhøve til norsk språk kontra dansk språk på teaterscena i Christiania. Og det er interessant å lese fleire nærgåande analyser om Bjørnsons tilhøve til andre diktarar med same utspring, særleg den unge revolusjonære, men utilnærmelege, Henrik Ibsen. Elles held jo ungdom saman og bur saman den gongen, på liknande måte som no.

Og stendig får vi vite mykje om journalisten, publisisten Bjørnson. Hoem får fram oversikt, og han får viktige element på plass! Eg merkar tydeleg Hoems eigen kompetanse når det gjeld teatersamfunnet og Hoems eigen kompetanse når det gjeld strev med å vere i forkant i tidsprosessen for ein forfattar, og det å vere i tida, skarpt og tidleg ute, og strevet for eit utkomme, noko å leve av for ein forfattar i eit fattig og lite land.

Boka har tittelen Villskapens år. Ein stor porsjon villskap er nødvendig i kamp, men eg oppfattar meir ein tidleg strategi hos diktaren Bjørnstjerne Bjørnson, mykje meir enn villskap. Og strategien er også det aller mest interessante. Når det gjeld strategi kjem Bjørnsons lange verksemd som journalist, alt frå 17-årsalder, inn som intrument. Ei betre samanfatning hadde kanskje vore ”Nasjonens vår og villskap”? Tittelen Villskapens år er kan hende laga av forlaget?

Heldigvis:
Heldigvis heftar ikkje denne Bjørnson-biografien seg altfor mykje opp i det som kunne blitt ein lausrivi barndom hos Bjørnson, heller ikkje i det som kunne vore ein lausrive foreldre-biografi. Og metoden til Edvard Hoem er å gjere klårt i forteljinga det som forskinga veit, og det som ein ikkje veit, men som likevel kan vere tilfelle, eller for den del er lite sannsynleg. 

*
Men som sagt, eg var komme til side 172. Da eg var komme til side 272, og eg hadde fått med Bjørnsons vanskelege periode som redaktør av Aftenbladet og fått fortalt den første delen av ekteskapet hans med den yngre Karoline Reimers, og forfattaren fått reist til Italia, da passa nok tittelen Villskapens år betre! Femti sider seinare, etter den dyktige diktaren sine reportasjar frå Sør-Italia og etter hans ekteskapelege reparasjon, da blir eg i tvil. 

Diktet Jeg velger meg april, som vi alle kan, dette fortel noko generelt om Bjørnsons usvikelege kampvilje:

Jeg velger meg april.
I den det gamle faller,
i den det ny får feste;
det volder litt rabalder,-
dog fred er ei det beste,
men at man noe vil.

Jeg velger meg april,
fordi den stormer, feier,
fordi den smiler, smelter,
fordi den evner eier,
fordi den krefter velter,-
i den blir somren til!

Y (6/5-2010)

Etter nokre veker har eg no avslutta første band av Edvard Hoems fine biografi over Bjørnstjerne Bjørnson. Det var 600 sider, pluss tillegg som eg har bladd i. Forvitneleg lesing, eit stort arbeid. Første band går til og med 1875. Bjørnsons samtidsdrama En Fallitsigrar i Tyskland. Det har skjedd utruleg mykje med Noreg på tjue, tretti år – .

Edvard Hoem har hatt ei ekstra stor stoffmengd til denne biografien. Første del av biografien er like mykje nordisk og europeisk soge som han er norsk (pluss dansk) litteratursoge og ein forfattarskjebne med mange kapittel. Inntrykket mitt er at Hoem har tatt ein heller prakmatisk innfallsvinkel til den store stoffmengda og dermed komme trygt i land. 

Andre sider ved biografien og andre synspunkt på biografien enn hos meg kjem fram i Bodil Stenseths melding i Dagbladet .

Kor er litteraturkritikken?

Offeret myrda av NY seriemordar 

Får eg fortelje det som hende? Det følgjande har nyleg hendt oss: Vi skulle ha noko å more oss med, og dermed fekk vi tilbod om å låne ei lydbok med Snømannen, krim av Jo Nesbø. Eg veit godt at dette er ein mykje lesen litteratur, men sjølv kjende eg hittil ikkje Jo Nesbøs bøker. Med lydboka kunne vi følgje med både under bilkøyring og via cd i stova; det blei fort ein del lydbok-skiver. Politiet i Bergen, som ikkje er eit spesielt ukjent politi, blei tematisert; heile soga strekte seg tilbake i tid, relativt opplysande for meg; også sexkjøp blei tematisert i boka. Etterkvart blei det til saman i denne romanen ei lang rekkje mord da, relativt søkte slags ritualmord – neppe seksualmord – i komponert serie. Og eg reagerte negativt på det. Kvifor skriv Nesbø om spesielt ukjende ritualmord framfor å velje sjalusimord eller spennande heilstøpt eller utspekulert vinningskriminalitet, som er ein så rett vanleg og øydeleggjande kriminalitet?

Hald fram å lesa Kor er litteraturkritikken?

Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Ein kommentar til boka

Bendik Wold har redigert stafett: Varmestafetten


I høve Jan Erik Volds 70årsdag seinhaustes i fjor gav Gyldendal ut boka VARMESTAFETTEN, redigert av Bendik Wold, med mellom anna 15 essays om Jan Erik Vold skrive av yngre forskarar. Og dette er blitt ei svært spesiell bok, som femner lenger enn det bøker om Jan Erik Vold tidlegare har gjort. Med «lenger» kan ein her gjerne lese: lenger ifrå universitetsseminara. Mellom anna er boka eit nybrottsarbeid på norsk om konseptuell litteratur. Ja, konseptuell kunst blir stadig omtalt i ulike norske media, men sjeldan blir konseptuell litteratur og det konseptuelle i norsk litteratur omtalt; nesten ikkje nokon plass skjedde det hos oss før 2009, og denne forbausande lenge vedvarande mangelen var eit merke for kongeriket Noreg. Men no er da isen brote og råka blitt ganske stor.

Hald fram å lesa Varmestafetten VARMESTAFETTEN

Bjørnson igjen

den yngre Bjørnstjerne Bjørnson 

Eit nytt år går og eit nytt år kjem. I fjor blei det feira for Edvard Munch eit hundreårsjubileum på grunn av at Munch i 1909 no vende heim frå utlandet og slo seg ned i Noreg, nærmare bestemt Kragerø, og dermed innleidde ein ny fase i kunsten sin, som romma nye monumentale verk og samtidig nærare kontakt med det norske livet. Aula-dekorasjonane (sola) er det mest kjende som blei til.

Hald fram å lesa Bjørnson igjen

Multikunstnarar

kjend multikunstnar: Jenny Hval

*Om Jenny Hval på Audiatur, om Kristopher Skau – ja – og Oddvar Thorsheim.

Enkelte får merkelappen multikunstnar på seg. Kva er ein multikunstnar? Frå naturen si side er vi alle multikunstnarar som kan alt. Iallfall verkar det slik når ein ser og høyrer born og kva dei får gjort med å skape og uttrykke. Men seinare kjem så dette yrket til, iallfall for oss vaksne, med tunge strategiske val å ta.

Hald fram å lesa Multikunstnarar

Et øyeblikk noen tusen år

Treng vi å tematisere tidene? Skal vi gjere det? Hege Siri gjer det i den vel-komponerte diktsamlinga et øyeblikk noen tusen år. Ho syner fram heilt nye samiske tema ved å tematisere språket og joiken i diktet Språket:

 mor joiker ikke
 men hun lærer seg språket

 min mors mor joiker ikke
 men hun snakker språket

 min far joiker ikke
 men han snakker norsk

 min fars far joiker ikke
 han synger salmer

 jeg joiker
 men forstår ikke språket

 min datter joiker
 og snakker alle språk

Skal eg prøve meg med eit avsnitt av eit dikt? Jo, eg prøver. Stilla 1981 er eit dikt som byrjar side 45. Her er femte avsnitt av diktet:

 
 vi satt i første rekke
 og så skygger av lovens menn tre fram
 i timen mellom natt og dag

 der vi satt arm i arm i front
 med oss selv som skjold
 og et flagg, som vårt eneste våpen

 de bar oss bort
 men nye kom til
 og tok vår plass
 

Denne Hege Siris diktdebut vil eg foreslå som julegåve, rett og slett; slik eg vil gjere nett det same med ein serie utkomne bøker i haust. Først tenkjer eg på Munib Delaucs Bare storm og solnedgang og Rune Berglund Steens fyldige Pre-Schengensekvens.

Ps 8/12: Her er Hege Siri sin nettstad .