Flukta frå rekkehuset

Jon Hjørnevik: nyaste diktsamling

er Jon Hjørneviks nye dikt. Få gjer seg så personleg gjeldande i det litterære liv – iallfall når det står om poesi – som vossamannen Jon Hjørnevik. På samtidig vis har han vore svært aktiv moromann og ein stadig produktiv poet. Det er berre eitt år sidan dei fire første diktbøkene hans kom om att på forlaget Samlaget, i form av det illustrerte samleverket Jon Hjørnevik samlar seg

Hjørnevik er ekspert. Kva er det Hjørnevik er ekspert på i poesien sin? Han dreg kjernefamilien sin song. Han dreg kjønnsrollene sin song. Frå ei enkeltbok til ei anna kan han også gå frå 70 % komikk til 80 % tragikomikk. Gjøglaren ville i alle fall ikkje stifte nokon kjernefamilie for eigen del, utanom den kjernefamilien som mest er far og mor sin. Hjørnevik er også ekspert på det alvorlege temaet som alkoholisme er, eit tema som den kjende og gode Per Sivle frå Voss ikkje tok nok tak i.

Hald fram å lesa Flukta frå rekkehuset

Spørsmål frå redaksjonen til ein avantgardist

Avisfoto frå KV
  • [Om denne publiserte artikkelen: Frå starten av var teksten eit tinga innlegg som eg heldt på seminar om norsk avantgarde; eg svarte på spørsmålet frå Per Bäckstrøm om kvar eg fekk impulsar frå til diktboka mi BOK (1966). Innlegget mitt blei deretter trykt i det omfattande verket Norsk avantgarde, på Novus 2011. Verket er redigert av Per Bäckström og Bodil Børset. På nettstaden bruker eg det meste frå innlegget i Norsk avantgarde. HR]
Hald fram å lesa Spørsmål frå redaksjonen til ein avantgardist

Draumar og gevær

Journalist og poet Asieh Amini
Foto: New Secularism (e-magasin)

Dei første av asylsøkjarane som kom til Kragerø på slutten av 1980-talet, det var fem menn frå Teheran. Og tidleg kom jugoslavar/ Kosova-albanarar og chilenarar. Etter kvart som tiåra gjekk lokalt hos oss, så var det blitt representantar frå eit halvt hundre land som arriverte med usikre miner og blei tilknytta og knytta til mottak og norskopplæring.

Hald fram å lesa Draumar og gevær

Fisken sine planar

Kva er tankane til fisken? Hos Torbjørn Egner har dyra reint saklege tankar om dette å bli etne. Vi møter det i Hakkebakkeskogen og i Egner sin tidleg populære visekunst. Opninga på visa om Lofottorsken er prega også av menneska si nasjonsbyggjing:

En ekte Lofottorsk jeg er, 
for jeg er født i Henningsvær.
Fadderullan dei, fadderullan dei, 
fadderullan dullan dei

Den gang var jeg et torske-egg, 
nå er jeg voksen torsk med skjegg.
Fadderullan dei…….

Nå er jeg selv blitt torskefar, 
og hundre tusen barn jeg har.
Faderullan dei……

Da jeg var lite torskebarn,
jeg passet meg for krok og garn.
Fadderullan dei…….

Jeg gjemte meg for sild og sei,
for alle ville spise meg.
Faderullan dei……

Men nå er jeg blitt stor og slem,
nå er det meg som spiser dem.
Fadderullan dei….
Hald fram å lesa Fisken sine planar

Antiimperialistiske dikt

Framme på Per Kristian Canis bok

Debutanten på Flamme forlag, Per Kristian Cani (som bur i Oslo) har gjeve ut ei heil bok med reisedikt. Ferda går til Marokko og Vest-Sahara, altså til både noko velkjend og noko særs lite søkt av turistar. 

Det er mange bakgrunnar for den fyldige diktboka. Eit utgangspunkt for ferda gjennom Marokko og Vest-Sahara kan finnast i diktet under:

Hald fram å lesa Antiimperialistiske dikt

Alltid nyheter av Monica Isakstuen

Flamme Forlag følgjer opp ein estetikk frå norsk 1960-tal med fleire nye utgjevingar på det poetiske planet.

Og slik startar boka Alltid nyheter av Monica Isakstuen i kvit skrift på mørk botn:

18.8.2004 kl. 08:32
stemmen til Einar Lunde inne på naborommet


"... Så en kjapp oppdatering fra trafikken: det har gått et steinras
på E134 gjennom Røldal i Hordaland nå i dag morges. To bilister
på stedet skal ha sett tre enorme steinblokker løsne fra fjellsiden.
Det var en del trafikk i området, og politiet mener det bare er
flaks at ingen kom til skade..."

Dette utsnittet blir følgd opp på neste side (med vanleg tekstfarge) av følgjande korte diktliknande tekst:

(men det hindrer
ikke deg
fra å dø
uten engang
å ha vært 
i nærheten)

Deretter kjem det i boka eit langt dikt i fire avsnitt med ulike titlar. Og etterpå der igjen kjem ei ny melding i media, ei melding fleire år etter, også denne (og dei følgjande mediameldingane i boka) er i kvit skrift på heilt svart botn – for å utheve dei frå resten av boka.

I alt ni meldingar byggjer boka på, inkludert internasjonale nyhende (med vekt på det ulykksalige) som gjer inntrykk. Vel. På side 33 kjem f.eks denne meldinga (som hadde vore på FM 88,7), attgjeven slik i bokform:

23.11.2009 kl 07:30
kø på utsiden av Nordbytunnelen
slaps og dårlig sikt
FM 88,7


"...God morgen, klokken er nullsju tretti, her er morgen-
nyhetene: Ferske tall fra statistisk sentralbyrå viser at trafikk-
sikkerhetsarbeidet som har vært drevet i Norge de siste 40
årene, har hatt stor effekt. I 1970 ble 560 mennesker drept i 
trafikkulykker i Norge. I dag er tallet langt under halvparten, men
unge menn er fremdeles den gruppen som er mest utsatt..."

Dette utsnittet blir følgd opp på neste side av parentesen:

(unge menn
er fremdeles den gruppen som er mest utsatt
for det meste)

Og deretter kjem det 3-siders lange innstendige kanskje trivielle men openhjertige diktet “jeg har pizza til deg, den er fortsatt varm”. Det boka byggjer på, er altså utvilsame dokument og hendingar frå røynda bygd saman med diktstemma sitt gode ønske om å senke seg ned til almennt menneskelege og forståelege moderne røynsler. Boka er vel verdt å prøve seg på. 

Forfattaren har før skrive ein roman: Avstand. Det var i 2008.

Som eit slag

Den norske handelsflåten i si siste stordomstid, ved M/S Angeline av Harstad i 1960-åra.

Nokre menneske kjem til skjels år og alder og ber preg av det…

Her er først under eksemplet LÆREDIKT (diktet kjem eit godt stykke ute i boka):

Du kan studere en øse vann
og kalle det sannheten om havet
men lykke er det ikke



Du kan drikke deg full
og være lykkelig en dag
gifter du deg kan lykken vare to dager



men den kloke råder sin sønn:
Bli gartnersvenn og vær lykkelig
alle dine dager



og sier til den det går ille:
Det er den første natta i galgen
som er den verste

Men Jonassen kan også berette. Og han kan til og med snakke med eit mykje mildare tonefall. Her er diktet tre sider seinare, med tittelen FOTNOTER:

En strandsittersønn stjal ei sjekte
og rodde ut vågen
Der slutter historien som et nålestikk
men fordi dette ikke er en kongesaga
vil jeg vite om han kom til Bergen



og om ferden gikk videre
til København eller Madeira
med en slupp eller barkentiner
Ble han bryggeslusk eller vertshusholder
Havnet han i jern eller på havets bunn



Hans dåd ble to linjer i tingprotokollen
hans dager saltkorn som smeltet
Var det ingen som hørte han si
god morgen og god natt
og la det fram til hans forsvar

Alt som ikke fins består av uvanleg gode sjølvstendige delar. Og likevel er fellespreget det sterkaste ved boka. Dette er ei bok om menneskeleg kontakt på tvers, liksom det skulle vere eit framhald av Bibelen si soge om den barmhjertige mannen frå Samaria eller liknande læremessige oppsummeringar. Alle som har opplevd sosiale katastrofar ein eller annan gong – og det har dei aller fleste gjort – får med seg noko med Jonassen sine dikt.

Poeten Bjørn Aamodt er nett avliden og borte som aktiv deltakande, men vi har Per Jonassen blant oss. Du som elskar Brecht, du vil like det Jonassen skriv. Du som elskar Kolbein Falkeid med strøymande mange bilete frå sjølivet, vil også like Jonassen. Slik kunne eg halde på med å ramse opp gode poetar i samband med Per Jonassen.  

Diktet på neste side – etter det siterte FOTNOTER – les eg som eit ømt og nært kjærleiksdikt; også eit dikt som dette rommar altså Alt som ikke fins. Her er det, diktet HUN SOM ROR:

Når kveldsnyhetene dør ut
og lyset er som fløyel
legger vi ut
på det svarte vannet
og under stupbratte fjell
lar jeg agnet synke
med et håp om napp og lykke
når jeg ser hvor fint og forsiktig
dråpene slipper årebladet

I neste no, det følgjande diktet (side 41), vider det heile seg ut igjen, med all samfunns- og livsfilosofien igjen. Nei, alt dette kan eg berre be folk kaste seg, over rett og slett. Når du har lese ein god del, vil du kanskje prøve avslutningsdiktet, som er titteldikt (samt baksidedikt), om att! Gratulerer til forfattar og forlag.

Helge Stangnes med ny

Poeten Helge Stangnes har lansert den nye samlinga si “Vintersang”. Han er i ein travel fase. Stangnes deltar no på Tromsø internasjonale litteraturfestival, deretter blir det oppdrag i Alta (Finnmark), og seinare i månaden skal poeten på turné i Salten-området. November blir også travel.  Den sjette november fyller den aktive poeten 75 år.

Her er iallfall ein oversiktsartikkel om Helge Stangnes sine dikt, som eg leverte for tidsskriftet Kuiper

Lyset er viktig tema i dikta til Stangnes. Her er døme på det frå Frø i vind:

MOT LYS



Så ga du oss atter ei dagning 
med himmel i rosa og rødt; 
en time i undring og dragning 
mot lys som av mørke blir født. 
På ny spelles solgudens drama 
bak nattblåe tinda i sør; 
det evige, årlige lys-panorama 
med Helios som regissør. 


Vi veit at i dag skal det hende; 
vi veit at et under skal skje: 
En kant av ei sol-glo skal brenne 
der sør mellom tindan et steí. 
Ei mørketids venting e omme 
og dagen skal feires med fest, 
- men hjelp oss å holde på drømmen om lys 
når sol e blitt kverdagens gjest 

Ps 4.november 2011: Dag og Tid bringer eit tosiders intervju med Helge Stangnes i dag.

Når tre grep er standard

Johnny Rotten med enkelt og aktiviserande?

Filmen «Sønner av Norge», som går på norske kinoar no, har handlinga lagt til 1978/79 og punkrockens utagerande tidbolk. Hovudfiguren i punkbandet Sex Pistols, Johnny Rotten (eig. namn er John Lydon), spelar faktisk ei lita men viktig rolle i filmen. Jens Lien er regissør for denne allsidige filmen, som gjorde det godt på Film-festivalen i Toronto for eit par år sidan og haustar fin mottaking i Noreg no.

Punk: Parolen «Gjer det sjølv» førte til mange nye kjellarband, som spelte i bomberom og aktiviserte. (Den norske gruppa Kjøtt blir nemnd i filmen.) Med pønken blir 3 gitargrep ofte idealet – saman med høg faktor av anarki. Dette kjem i kontrast til hippierørsla sin avanserte psykodeliske stil. Den eine hovudpersonen i filmen, familiefaren spela av Sven Nordin, har med seg livsstil frå hippierørsla. Men han snur 60 gradar for å kome tenåringssonen sin på 14 i møte.

Mange – i og for seg – viktige tema blir rørte ved i denne filmen: Hippierørsla (som sagt), nudisme, arkitektur, kulturradikalisme, orgon-skap og Wilhelm Reichs psykoanalyse, punkrørsla; og alt dette satirisk handsama, men likefullt med respekt. Dette gjeld ikkje minst det destruktive og sjølvdestruktive ved punkrocken. I punken var «søppel» eit nøkkelord, jfr Johnny Rotten. Heiderskronte emblem som nasjonalsong og flagg blir tematiserte. Og her kjem den gamle nasjonalsongen «Sønner av Norge» inn. 

Manusforfattaren Nikolaj Frobenius har laga ei sterk forteljing som bind alt saman: både tema i tida, men også levande liv, historisk brodd og skarpe problemstillingar. Nikolaj Frobenius (født 1965) har skrive manuset besert på sin eigen roman frå 2004: Teori og praksis. Også Frobenius vaks opp på Rykkin, dit handlinga i filmen er lagt.

På denne nettstaden vil eg tilrå filmen «Sønner av Norge» på det sterkaste og samtidig følgje tråden med «tre grep» vidare.

Omtrent samstundes med hendingane i Frobenius sitt Rykkin fekk Torstein Finnbakk gjeve ut det illustrerte diktheftet Når star kan jage måge på forlaget Oktober (1978). Dette heftet vekte ein kvalitetsdebatt på 40 innlegg i avisa Klassekamepen. Hos Finnbakk (psev. ToFi) var det nok brukt «tre grep» enkelte stader i den politiske kampen mot imperialismen. Så noko i dette diktheftet er ulikt og noko er likt punken. Det er konklusjonen min.

Først vil eg sitere ein av dei tre tekstane i diktheftet som har eit blues-tema. Blues bruker tre gitargrep. Illustrasjonsfiguren er teikna langhåra (dvs moteriktig) akkurat som den 14-årige hovudpersonen i den nye norske filmen, før han klipper håret og går inn i bandet sitt.

I denne bluesen er det folk som gjer jobben, men skildringa av jobben er ikkje entusiastisk, nærmast som ein skolestil i innhaldet.

Hverdagsblues for trøtt skoleelev

Strekker meg om mårran, det blir en jævlig dag.
Spiser egg og bacon, jeg er’ke heilt i slag.

Bøkene i veska, så tar jeg vegen fatt,
nå i mårragryen, det er så bleikt og matt.

Første time kommer, så sakte som den går.
Jeg må ta meg sammen, det er så vidt jeg står.

Den som ikke jobber, skal ikke ete no’.
Det er sikkert riktig, å ja, jeg veit det jo.

Etter etepausen skal vi en prøve ha.
Jukser litt med lapper, så går det sikkert bra.

Høgtaleren spraker ei melding eller to.
Blir elevrådsmøte, - hva gjør de der, mon tro?

Klokka to omsider, da er det heim igjen.
Hekse i seg middag, og knapt fordøye den.

Sitter pal med lekser, til klokka seks og sju.
Da er dagen omme, hvor lenge sitter du?

Sia ut og lufte og prate med en venn,
Krangle litt om plater, tida kryper litt om senn.

Først å repetere i den forhatte bok,
Så i seng i tide, må skaffe hvile nok.

Og når klokka ringer, så er det på’n igjen.
Er jeg heilt aleine som har det slik, min venn?

Diktet legg på ein snedig måte opp til aksjonane mot lekseveldet i vår tid! Og ikkje berre opp til lekseveldet, men også aksjonane som nett er starta mot lekseveldet.

Elles i diktheftet kjem leilighetsdikt i ein straum. Dei rommar ofte politiske parolar i oppsettet (parolar meir eller mindre aktuelle i dag), men syner eit tilfeldig anarki i estetikken.

På den tida – og etter diskusjonen om Oktober si utgjeving av heftet – snudde også estetikken brått rundt Oktober-miljøet. Og straks i 1980 blei kravet samla hos poetane og den absolutte parolen fiksert for den tidlegare uttalt progressive lyrikken: Kvalitet (er det som gjeld frå no)! Arnljot Eggen og Johanna Schwarz som skreiv dyktige og politiske retta versmål rett føre dette bråe tidsskiftet, men kritiserte ToFi sin utgjevne aktualitetslyrikk i 1978, dei kom aldri nokonsinne tilbake med dikt i sine eigne utvikla versmål & formulerte fonetiske rimreglar. Den vakre versifikasjonen som dei drøymde om, kom aldri. 

Eg får leggje til at «Når star kan jage måse – » var hefte nr 6 i forlaget sin vellykka serie med Folkets kultur(som slutta med ToFi). Av dei andre hefta var: Per Sivle (dikt), Johanna Schwarz (dagsetlar), Solstad (om Pelle Erobreren) og Ericsson (dikt).


Edvard Hoem gjekk for den abstrakte og absolutte parolen. Her er artikkel om Edvard Hoems dikt gjennom 10 år. Skrive av meg i Klassekampen om dei ti åra Hoemdikt frå 1972 til 1982.