Offentleg brenne koranen? Nei, det er ulovleg.

Politidirektør Benedicte Bjørnland
Foto: Ole Berg-Rusten/NTB Scanpix

Er offentleg brenning av Koranen i pakt med ytringsfridomen? Nei. Og la oss sjå på det.

For ein gongs skuld har eg ikkje bilete av ein forfattar i ruta, men av ein politidirektør. Ho heiter Benedicte Bjørnland. Men det er likevel ytringar og ytringsfridom det dreier seg om. Sjølvsagt.

Ei bøn til ordensmakta i Noreg frå meg: Ny brenning av koranen på offentleg stad må de berre stoppe (stoppe slik som sist). Eg ber om dette, og eg er forresten ikkje kristen og heller ikkje muslim. Berre les aviser på nettet – og såg debatten der – har eg gjort. Las at spørsmålet om ekstra ekstra ytringsfridom kom inn i samband med organisasjonen SIAN. Det var dei som sto bak brenninga. Men: Det er skilnad på ytringsfridom og offentleg brenning, det meiner eg. Det siste er hat. Hat blir ramma av straffelova i dag – med god grunn. Straffelova vår.

(Noreg har heller ingen statsreligion lenger heldigvis. Men det er ei heilt anna sak.)

SIAN er forkorting for: Stopp Islamiseringa Av Noreg! Ikkje berre religion altså. Eg vil kalle det ei snikande rasistisk overdriving. Det er der det ligg.

Amerika. Plass i diktet mitt

Foto med regissør Michael Moore. Frå rotten.tomatos.com
Michael Moore fekk vi sett når vi kom til Amerika for nokre år sidan. Han var vel ikkje forfattar, men heller filmskapar og kunne vere eit pustehol som det. Etter kvart fekk eg laga eit dikt om USA, dette mektige landet i verda. Eg prøvde å sjå det positive gjennom diktet under:


 

 Eg likte Amerika da eg var der eg
 Mange har gjort det. Her er det plass, og  
 i New York kan vi puste ut ei tid
 Michael Moore lagar ein ny film
 Trea er høge. Folk seier: Hey! Og er
 hjelpsame og svært greie
 Men eg ville neppe forstå noko – 
 utan at eg reiste hit
 Når dei eigentleg ikkje likte presten
 folka i USA, laga dei ei ny kyrkje 

Snart over og slutt?

foto: aviateurs.no

Romjula er på, men snart slutt. 2019 er snart slutt. Også eit tiår er straks over. Kva gjer vi? Feirar sjølvsagt. Med alt det vi samla i heimen før jul og etterpå. Til dømes. Men bruk det. Kast det og hiv det! Du skreiv også litt. Men faktisk skriv det og hiv det, mykje av det. Tekstilar i skapet som eg har sett på, har eg plan om å gje til Fretex. (Noko i tankane mine kjem eg til å føye til.)

Ps 1/1: Lite å leggje til. Det meste gjekk som venta – utan særleg nye refleksjonar hos meg iallfall. Talen til kongen var grei. Også det han sa om den døde Ari Behn. På Tåtøy såg vi mange rakett-oppskytingar i det fjerne og nære – rakettar som farga himmelen i raudt og gult og oransje. Men det har nok vore meire som skjedde på himmelen enkelte gonger før?

Høgtid og Hammerfest

Hammerfest. Foto: Wikipedia

Det er andre syslar for mange no når det går imot jul, med pynting og julekort og det å planleggje julemat. For oss som vil sysle med versliner, dukkar det – nesten av seg sjølv – opp rimord på slike sentrale ord som “oss” er. Til dømes blir dette

“Moss”, ofte brukt. Og “på tross” kan jo brukast. Men det gjeld å ikkje komme i nød vel? Når det gjeld fest: da er det annleis. Da har vi sentrale ord slike som dei tre her: gjest – mest – flest. Og vi har byen Hammerfest langt mot nord i landet. Da kom heile landet nærare? Eg vil stoppe litt der ved byen i nord. Sjølv drog eg ikkje så langt som Hammerfest. Fotoet av Hammerfest, som Wikipedia står for her, er eit flott panorama, tykkjer eg. Lyst og enormt,

både hav og himmel og mange hus for menneske på jobb. Du ser jo sjølv. Til og med snø på fjella bak. Alle elementa samla på eit einaste foto.

Ps 21/12 (den mørkaste dagen i året): Eg minnest at Helge Stangnes har skrive den visa som passar godt.

Vise ved Vintersolkverv

No sløkkes en dag som så vidt rakk å gråne
og vise fram landet ei skjømmingsblå stund
og gjømt attom fjellan i aust står en måne
som snart skal strø sølv over fjorda og sund.
I sør ligg ei strime av lys over tindan
der dagen blør ut før han slokne førr godt
og vi står igjen med oss sjøl og med minnan
i mørketidslyset der allting blir blått.

Så kom og vær nær meg – vær sol i desember
når midtvinterstanka tar rom i mitt sinn
førr året må føle sin kurs og kalender
og stian blir tungtrødd når lyset førsvinn.
Men hold meg i handa og lær meg å vente
på solkvervingstimen då allting skal snu.
I mørketidslyset e varme å hente
førr den som har mot tel å trosse og tru.

Ja, streif mine strenga og løys i meg tonen
tel landet som kvile ved midtvinterstid
la mørketids-tankan og haust-depresjonen
få vike førr strofe av blå poesi.
Vi leve med rest av en sommar i minne
i lengting mot daga vi ikkje har fått
men kjem du meg nær skal vi solvarmen finne
i mørketidslyset der allting blir blått.

Due og drone

Fått fortent god kritikk

Eg har lese denne romanen og den gode kritikken som Kjartan Fløgstad har fått for den. Eg er samd med kritikken. Iallfall ei bok full av engasjement, idear og diktarleg overskot. Det finst ikkje maken nokon stad, trur eg, i norsk bokheim. (Eg tenkjer på Hans Scherfigs skildring av krigen i Danmark, Frydenholm, som noko som kan jamførast i kvalitet.) Hos Fløgstad er til dømes krigen meisterleg plassert saman med skildring av folk og industrien på Sørvestlandet, og denne igjen saman med den sterkt strategiske Finnmarkssoga. Tidsspennet er stort i boka, og rommar dertil slekter. Fløgstad går dei klassiske ættesogene i norsk litteratur ein høg gang med tildelt nytt stoff frå samtida. Såpass har eg lese boka.

Eit par “praktiske” strofer tar eg ut, frå “BLANDAMASKINKOR” (side 454 i boka):

 (…)

 Her går det så det syng mot dørken
 Kjenner ikkje at det er eit slit
 Murarar i beit for mørtel
 Ropar ut på meire skit!
 
 
 Spikrar fast med stål og lemmer
 Og uhøvla forskalingsbord
 Vatrar av og ser det stemmer
 Med augnamål og loddesnor

 (…)


Som sagt kan ein finne mange bokmeldingar som går god for romanen og skryt av han. Og berre leite etter desse, kan du vel gjere. Nøl ikkje. 
 

STILLAS

Thea Trøen Bjertnes
Thea Trøen Bjerknes

Eg fekk meldinga: at diktboka blei tillrådd av biblioteket. Tittelen STILLAS. Thea Trøen Bjerknes si andre bok var det. (Eg hadde ikkje lesi debuten i 2011.) Inntrykket mitt med eit gong var: typisk forlaget Flamme, sans for det konkrete og for nye tema i lyrikken. Etter opningsdiktet om T-banen (i Oslo) – lyder dikt nr 2 i boka slik:

 Jeg sier hei til naboen 
 i første
 holder opp døra
 for de i tredje
 som roper inn barna
 
 drar opp ermene på skjorta
 en tredje nabo ser rart på meg
 eller jeg ser rart på ham
 
 mot Torshovdalen
 er jeg et vepsestikk
 stikket kommer fra Akersgata
 den bygningen jeg ikke forstår
 
 glor på en fyr inne på Mono
 husker ham fra semesterstarten
 snur og går hjem 

Karbosamband

Det finst viktige kjemiske tilstandar på jorda, også dei som byggjer opp liv, det er karbonsamband. Jon Ståle Ritland har skrive dikt om dette. Her er diktet “Valuta”, som står på side 41 i samlinga Karbonforbindelser:

tiden.no
 karbon er blitt en valuta
 den rike delen av verden benytter
 til å kjøpe seg handlefrihet
 avkastningen stiger rett til værs
 rentene er ekponentielle
 

 atmosæren fører en utjevningspolitikk
 himmelen er blitt mindre
 himmel, framtiden er blitt et scenario
 forskerne strever med
 å regne seg fram til

Jon Ståle Ritland debuterte med Kroppsvisitasjoner i 2004. Boka hans i år er da den fjerde boka – .

Mot rasisme

Ei rekkje organisasjonar markerer minnet om Johanne Zhangija Ihle-Hansen, som blei drepen av stebror sin, før han fullførte terroråtaket sitt i Bærum. Han varsla om det, det var noko som vi fekk med. Drapet var rasistisk motivert. Kva gjer ein no? Det blir lysmarkering på Jernbanetorget og appellar ved Stortinget. Med oppmøte: Jernbanetorget kl 17 – på onsdag 9. oktober.

Fribyforfattarar

Fribyforfattarar finst. Og det er kommi ut ei sterk bok med bidrag frå ulike fribyforfattarar. Til dømes var Gunel Movlud frå Aserbajdsjan ein slik forfattar i Levanger frå 2016 til 2018.  Dei var forfølgde og ikkje frie i heimlandet sitt til å uttrykkje seg –

Initiativet til boka kjem frå norske Pen. Forlaget er Aschehoug. Atologien har fått tittelen Å KYSSE/ EN ØRKEN/ Å KYSSE/ EN MYR. Gruppa er på 13 fribyforfattarar. Dei blir presenterte i mindre biografiar til slutt i boka. Dikta er alle saman sette om til norsk (av ulike gjendiktarar).

Vi får smakebitar frå forfattarane. Dei fleste bidraga i boka er dikt. Også praktisk er det, vil eg seie, det å enkelt få samla mellom to permar problem som både journalistar og forfattarar kan få i sitt eige land. Slik får vi gjennom ei bok sjå press på ytringsfridomen på svært nært hald.

Fribyar som skrivande kan gli inn i, er blitt viktige institusjonar.

Eg hugsar ein som kom til Molde for ein del år sidan. Han var frå vesle Benin i Afrika. Han hadde skrive på fransk, som er språket i Benin frå kolonitida. I Noreg blei han omsett til norsk. Og han prøvde etter kvart å vere norsk forfattar som skreiv også nytt stoff på norsk. Og han blei medlem av Den norske Forfattarforeining. Gilles Dossou-Gouin heitte han – med eit litt kronglete namn for dei norske. Men han fekk kreft og lever ikkje no lenger. (Eg møtte han, blant anna på fleire møter i forfattarforeininga.)

Ikkje mange av fribyforfattarane i denne antologien, kom elles frå Afrika. Det var ein frå Libya. Dei fleste kom frå Asia, slik som Gunel Movlud, som eg nemnde over (frå Aserbajdsjan). Boka er elles redigert av Johanne Fronth-Nygren.

Gunel Movlud

Alder

Jeg er i den alderen
da jeg burde brenne i helvete
da jeg burde skytes
mot første og beste mur

burde våkne full
i fremmede senger
henge meg
på et hotellrom

skusle bort min elskede
miste min venn
slepe hjem en søt herreløs valp
om natten

men jeg…
går hver morgen
sliten og trøtt ut av huset
i vonde pensko
helt feil kledd i regnet

med klump i halsen
ikke av gråt, men kulde
og ingen søt valp
men en dypfryst høne i hånden…

Lite ps om fribyforfattarar: Hafizullah Shariati er Levangers tredje fribyforfattar (fungerer 2019-2021). Han kjem frå Ghazni-provinsen i Afghanistan, også han er allsidig: både forfattar, poet, journalist, akademikar, aktivist.

Annabelle Despard

Foto: Portal Forlag

“Våren er en gammel mann” er Annabelle Despard si nyaste diktbok. Den førre boka, “Ved helt riktig nymåne”, skreiv eg om på nettstaden her. På denne plassen skal eg få sitere eit av dei første dikta i “Våren er en gammel snekker”. Annebelle Despard skriv på sin eigen gode måte:

Mitt liv filtrert gjennom kroppen    
ytrer seg som melk 
blod og andre væsker

Sjelen er inntil videre knyttet til meg
kan hende å spore i mønsteret
bloddråpene hekler seg imellom
i renningen der sener møter vev
der muskel føyes inn
og ben laftes til ben

Huden har dårlig hukommelse
Gutter eller menn
er uklare i konturene
som lå de under vann
gamle kjærtegn kraftløse
som stråler fra en hyttedusj
Men stikk av lengsel sitter
og hvordan solen brant
den pinsen jeg ble værende i byen
for å vente på en telefon